Делан Йозанаш: 1 Коринтхошка
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-03-21T23:38:04.653465+00:00

Делан Йозанаш

Делан Йозанаш

1. 1 Коринтхошка

1 Коринтхошка

1 Коринтхошка

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Векало ПахӀала
коринтхошка
яздина хьалхара кехат

Дешхьалхе

Векало ПахӀала коринтхошка яздина хьалхара кехат Ӏийсах тешачу нехан дахарх а, тешарх а лаьцна ду. Коринт-гӀалахь ПахӀала дӀахӀоттийначу динан тобанехь Ӏийсан нехан дахарехь а, тешарехь а цхьайолу халонаш нисъеллера. Цу хенахь Коринт грекахойн йоккха гӀала яра. Римхойн долахь болчу Ахай-мехкан коьрта гӀала яра иза. Шена чохь йохкаэцар алссам хиларна а, шен бахархой кура хиларна а, сийсаза хӀуманаш шена чохь паргӀат лелорна а, тайп-тайпана динаш шена чохь лелош хиларна а гӀараяьлла яра и гӀала.

Векалан коьрта гӀайгӀанаш хӀорш бу: динан тобанехь хуьлу декъадаларш а, сийсазлелар а, иштта нахаца леларца а, зуда ялорца а, маре яхарца а доьзна долу хаттарш, цул сов, эхь-бехк а, динан тобанан гуламехь хила дезаш долу низам а, Делан Сино луш долу похӀманаш а, веллачуьра денвалар а. Цу хӀуманийн орамашна тӀе а кхочуш, векало гойту хазачу кхоо царах лаьцна муха дуьйцу.

Тептаран 13-гӀа корта безамах лаьцна бу. Векало гойту, Дала адамашна лучу совгӀаташна юкъахь безам уггар диканиг хилар. Иза, схьахетарехь, тептаран уггар шуьйра бевзаш болу корта бу.

1

1^1Делан лаамца Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан векал хила тӀекхайкхийнчу ПахӀала а, вайн динан вашас Состанама а яздо хӀара кехат. 2+ХӀара кехат оха яздо Коринт-гӀаларчу Делан динан тобане. Дала леррина къобалвинчу Ӏийсаца уьйр хиларна, Дала даздинарш ду шу. Иштта, Делан долахь хила къастийнарш а ду шу, ткъа шуьца цхьаьна массанхьа а тхан Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсага кхойкхурш а иштта тӀекхайкхина бу. Тхан Веза Эла хилла а ца Ӏаш, Ӏийса церан а Веза Эла ву+.

3Вайн Да волчу Делера а, Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсагара а Делан дика а, синпаргӀато а хуьлийла шуна.

Дала леррина Къобалвинчуьнца хиларо декъалво

4Ша леррина къобалвинчу Ӏийсагахула Дала шуна делла дика бахьана долуш, шуна тӀера ас даим а баркаллаш боху сайн Далла. 5ХӀунда аьлча Цуьнгахула хилла шу массо а агӀор хьал долуш – аша мел олучу дашца а, шун мел болчу кхетамца а+. 6Дала леррина Къобалвинчух лаьцна шуна дина тоьшалла шун дахарехь чӀагӀдаларе терра, 7Делан Синера долчу совгӀаташкахь кхин цхьана а тайпана тоам боцуш дац шу, вайн Веза Эла волу, Дала леррина къобалвина Ӏийса гучувоккхучу дийне ладоьгӀуш шу хиларна+. 8ТӀаьххьара де тӀекхаччалц Цо шу тешарехь чӀагӀдийр ду, вайн Веза Эла волу, Дала леррина къобалвина Ӏийса вогӀун волчу дийнахь шу ала хӀума доцуш цӀена хилийтархьама+. 9Шен КӀантаца, вайн Веза Эла волчу, Ша леррина къобалвинчу Ӏийсаца, уьйр хила шу тӀекхайкхина волу Дела тешаме ву+.

Динан тобанехь долу декъадаларш

10Вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан дуьхьа ас чӀогӀа доьху шуьга, динан вежарий, аша массара а цхьаъ дийцар, шайна юкъахь декъадаларш ца хилийтархьама. Шайн хьекъалшкахь а, ойланашкахь а кхоччуш цхьаъ хуьлда шу+. 11ХӀунда аьлча Халайн цӀерачаьргахула суна хааделла, сан динан вежарий, шуна юкъахь къийсамаш хилар+. 12+Со ала гӀертарг хӀара ду: шуна юкъахь олу: «Со – ПахӀалехьа ву», «Со – Апа-Лесехьа ву», «Со – Кипехьа ву», «Со – Ӏийсагахьа ву»+. 13Ткъа Дала леррина Къобалвинарг векъавелирий те? ПахӀал дӀатоьхнерий те шун дуьхьа жӀарах? Я ПахӀалан дола довлархьама чекхдахийтира те аша шаьш хих+?

14+Аса Далла хастамаш бо, Крисп а, Гаяс а воцург, шух цхьа а айса хих чекх ца ваккхарна+. 15Цу тайпана, шух цхьаннан а дац ша сан дола валархьама хих чекхваккхийтина олийла. 16(+Иштта Сетипанан цӀеранаш а хих чекхбаьхна ас. Ткъа айса кхин цхьа а хих чекхваккхар суна дага ца догӀу.)+
17Дала леррина Къобалвинчо нах хих чекхбаха вахийтина вацара со, ткъа хаза кхаъ кхайкхо вахийтинера. Ткъа адамашна хьалха хьекъалечу дешнашца кхайкхо ца беза аса иза, Дала леррина Къобалвинчун жӀарах дӀатохар эрна ца хилийтархьама+.

Дала леррина Къобалвинарг – Делан ницкъ а, хьекъал а хилар

18ХӀаллакьхуьлуш болчарна Ӏийса жӀарах дӀатохарх лаьцна болу хаам сонта бу. Ткъа кӀелхьардохуш долчу тхуна – иза Делан ницкъ бу+. 19+Делан Йозанашкахь аьлла ду:

«Аса хӀаллакдийр ду хьекъалчийн хьекъалалла,
кхетам болчийн кхетам а талхор бу аса»+.

20+Ткъа мичахь ву кху заманара хьекъал дерг, Ӏилманча, хьекъале къийсамаш бийриг? Ткъа кху дуьненахь бехачийн хьекъалаллах ца йина Дала сонталла+?

21Шен хьекъалаллица Дала билгалдаьккхира дуьнен чуьра нахана церан хьекъалца Ша цавовзийтар. Мелхо а, Далла тамехь дара, оцу наха «сонта» бу бохучу, оха бечу хьехамашца Ӏийсах тешнарш кӀелхьарбахар. 22Жуьгташа а доьху тамашийна билгалонаш гайтар, грекахоша а лоьху хьекъалалла,+
23ткъа оха дӀакхайкхабо кхаъ хӀара бу: Дала леррина Къобалвинарг жӀарах дӀатоьхна хилла. И кхаъ жуьгташна Ӏесалла ю аьлла хета, кхечу къаьмнех болчарна иза «сонталла» ю аьлла хета,+
24ткъа Дала тӀекхайкхинчарна, уьш шаьш жуьгтех я грекахойх белахь а, цу кхоан маьӀна ду, Дала леррина Къобалвинарг Делан ницкъ а, Делан хьекъалалла а хилар+. 25ХӀунда аьлча Делан «сонталла» адамийн хьекъалаллал а тоьлуш ю. Ткъа Делан «эгӀазалла» адамийн нуьцкъалаллал а ницкъ болуш ю.

26Динан вежарий, дагаяийтийша Дала шу Шена тӀекхайкхина хан. Адамийн хьесапехь дукха бацара шуна юкъахь хьекъалалла долуш берш. Дукха бацара шуна юкъахь нуьцкъалнаш а, дукха бацара хьалдолчийн тайпанех берш а. 27Амма Дала кху дуьненахь сонта хеташ долу хӀуманаш къастийна хьекъалалла долчийн сий дайа, ткъа кху дуьненахь эгӀаза хеташ долу хӀуманаш къастийна ницкъболчеран сий дайа. 28Кху дуьненахь кӀезиг хета хӀуманаш а, сийсаза хета хӀуманаш а къастийна Дала. Дуьненна уьш хӀумма а доцу хӀума хетташехь, Дала уьш къастийна, цаьргахула дуьненна ладам болу хӀуманаш хӀумма а доцург хилийтархьама+. 29Цундела Далла хьалха цхьаьнгге а дозалла ца дало+. 30Иза бахьана долуш ду шу Дала леррина къобалвинчу Ӏийсаца хилар! Цуьнгара хилла вайна Делера долу хьекъалалла. Цуьнгахула вай Далла хьалха бакъ а до, Дала вай даз а до, паргӀат а доху+. 31+Цундела ма яздина Делан Йозанаш тӀехь: «Ша дозалла дечо – Везачу Элах дозалла де»+.

2

Дала леррина Къобалвинарг жӀарах дӀатохарх лаьцна болу хьехам

2^1Динан вежарий! Шу долчу веанчу хенахь, Делан къайленах[*] лаьцна сайн хьекъалца а, Ӏилманчин къамелашца а дийца ца веанера со,+
2хӀунда аьлча со шуьца волчу ханна суна кхин цхьа хӀума а шуна довзийта ца лиънера, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсах а, Цуьнан жӀара тӀехь валарх а лаьцнарг доцург+. 3+Сайн дегӀан эгӀазаллица а, кхерамца а, чӀогӀа вегаварца а Ӏийра со шу долчохь+. 4Айса аьлла долу дешнаш а, бина болу хьехам а ца бинера аса адаман хьекъалаллин говзачу дешнашца шу тешорхьама, амма Делан Синан ницкъах долчу тоьшаллашца бинера+. 5И хьехам ас бинера, шун Ӏийсах долу тешар адамийн хьекъалаллица доьзна а доцуш, амма Делан ницкъаца доьзна хилийтархьама+.

Делан хьекъалалла

6Тешарна тӀехь кхоччуш кхиъна болчу нахана юкъахь хьекъалаллах лаьцна хьехам бо оха. Амма оха кху дуьненан хьекъалаллах дерг а хьоьхуш дац, я шайн олалла чекхдала герга болчу, кху дуьненахь олалла деш болчеран хьекъалаллах а хьоьхуш дац+. 7Ткъа оха дуьйцуш долу хьекъалалла – Делан къайлаха долу хьекъалалла ду. Иза Дала хӀара дуьне кхоллале дуьйна а вайн сийлаллина хьажийна хилла+. 8И хьекъалалла кху дуьненахь олалла деш хилла болчех цхьанна а девзина дацара, хӀунда аьлча шайна иза девзина хиллехьара, цара вайн сийлаллин Веза Эла жӀарах дӀатухур вацара+. 9+Амма Делан Йозанашкахь яздина ма-хиллара:

«Дала Ша везначарна кечдинарг
бӀаьргана а ца гина,
лергана а ца хезна,
адамна дага а ца деана»+.

10Ткъа вайна Дала Шен Синца дӀадиллина иза, хӀунда аьлча Делан Сино дерриг а толлу, ур-атталла Делан кӀоргенаш а+. 11Адамех хьанна хаьа, кхечу адамна чохь дерг, цу адамна чохь долчу шен синна бен? Иштта Делан ойланаш а ца евза цхьанна а, Делан Шен Синна бен+. 12Вай тӀеэцнарг кху дуьненахь болчийн кхетамехь долу са дац, ткъа Делера схьадолу Са ду, Дала Шегара делларг вайна довзийтархьама+.

13Оцу дерригенах а лаьцна, вайн адамийн хьекъало луш долчу дешнашца а доцуш, Делан Сино хьоьхучу дешнашца дуьйцу. Синца доьзначу хӀуманех Синах буьзна берш кхетабо вай[*]+. 14Шен сих бен дуьзна доцучу адамо Делан Сино луш долу хӀуманаш тӀе ца оьцу, шена уьш сонта хета дела. Иза царах кхетийла а дац, Делан Синан гӀоьнца бен уьш къаста ца ло дела+. 15Делан Синца волчунна массо а хӀуманан мах хадо хаьа. Ткъа цу стеган мах хадо цхьана а адаман йиш яц. 16+ХӀунда аьлча Делан Йозанашкахь яздина ма ду:

«Везачу Элан хьекъал довза мила кхаьчна?

Цуьнга хьехам бан йиш йолуш мила хир ву?»

Ткъа вайн Дала леррина Къобалвинчун хьекъал ду+.

3

Далла гӀуллакхдийраш

3^1Динан вежарий, аса къамел дечу хенахь, сан йиш яцара Делан Синах буьзна болчаьрца санна шуьца къамел дан. Аса кху дуьненара болчаьрца санна а, Дала леррина Къобалвинчуьнца йолчу шун уьйре хьаьжжина, кегий берашца санна а къамел дира шуьца. 2+Ӏовша хала йолу яа хӀума а ца луш, шура малайора аса шуна, хӀунда аьлча цкъачунна онда юург яа ца лора шуьга. Шуьга-м хӀинца а яалур яц иза,+
3шу хӀинца а шайн синан лаамашца дехаш долу дела. Нагахь шуна юкъахь вовшашка хьагӀ а хилча, шун вовшашца къийсарш а хилча, тӀаккха шу а ца хуьлу кху дуьненах болчарах? Аша а ца леладо кху дуьненарчу адамаша леллорг+? 4+Нагахь шух цхьаммо «Со ПахӀална тӀаьхьахӀиттинчарах ву», ткъа вукхо ша «Апа-Лесинчарах ву» бохуш хилча, тӀаккха шу а ца хуьлу кху дуьненах болчарах?

5Ткъа мила ву Апа-Леса? Я мила ву ПахӀал? Тхайгахула шу тешаре далийна долу ялхой бен дац тхо. Везачу Эло тхаьшна хӀоранна тӀедиллина доллучул гӀуллакх кхочушдина оха+. 6+Аса хӀу тесира, Апа-Лесас цунна хи туьйхира, амма и хӀу хьалакхиийнарг Дела ву+. 7Цундела и хӀу дӀадийнарг а, цунна хи тоьхнарг а цхьа а воцург ву. Ткъа Дела ладаме ву, хӀунда аьлча Иза – и хӀу хьалакхиош Верг ву+. 8ХӀу дӀадуьйш волчун а, цунна хи тухуш волчун а цхьатерра Ӏалашо ю. ХӀоранна а, динчу гӀуллакхе хьаьжжина, цунна доггӀург дӀалур ду+. 9Тхойшиъ цхьаьна Далла гӀуллакх дийриг ву, ткъа шу Делан аре а, Цуьнан гӀишло а ю+.

10Говзачу гӀишлоярхочо санна, аса бух боьттира, Дала сайна деллачу похӀме хьаьжжина. Ткъа кхечо цу бух тӀехь гӀишло йо. Амма хӀорра а ша и гӀишло муха еш ю хьажа веза+. 11ХӀунда аьлча цхьаннан а йиш яц, ша хӀинцале болуш болу, Дала леррина къобалвина Ӏийса волу бух боцург, кхин бух билла+. 12Оцу бух тӀехь деших, я детих, я дезачу тӀулгех, я дечигах, я алах, я чех цхьаъ гӀишло еш хила тарло. 13Царах хӀораннан а гӀуллакх къематдийнахь гучудер ду, хӀунда аьлча цу дийнан цӀеро и гӀуллакх, зен а зуьйш, серла а доккхур ду, цуьнан мах а гойтур бу+. 14Нагахь санна цхьаммо дина долу гӀуллакхаш, цӀеро талха а ца деш, шен меттахь латтахь, цунна совгӀат хир ду. 15Ткъа нагахь цхьаммо динарг цӀергахь дагахь, цунна эшам хир бу. Иза ша-м кӀелхьарвер ву, амма цӀерах чекхволуш санна вер ву+.

16+Шуна ца хаьа ткъа, шух хӀорра а Делан цӀа хилар а, Делан Са шуна чохь дехаш хилар а+? 17Нагахь цхьаммо Делан цӀа хӀаллакдахь, Дала иза хӀаллаквийр ву, хӀунда аьлча Делан цӀа Цуьнан долахь бен дац. Ткъа и Делан цӀа шу шаьш ду+.

18Шу Ӏеха ма лолаш. Шух цхьанна ша, кху дуьненан хьекъалалле хьаьжжина, хьекъалалла долуш ву моттахь, тӀаккха иза «сонта» хила веза, ша билггал хьекъале хилархьама. 19+ХӀунда аьлча кху дуьненан хьекъалалла Далла хьалха «сонталла» ю. Делан Йозанаш тӀехь яздина ду: «Хьекъалалла дерш Дала церан шайн хӀилланца схьалоцу»+. 20+Кхин а яздина ду: «Везачу Элана хаьа, хьекъалалла долчеран ойланаш эрна юйла»+. 21Цундела цхьаммо а ша цхьана адаман долахь хиларх дозалла дан ца деза, хӀунда аьлча массо а хӀума шун долахь ду, 22хӀуъа а иза делахь а: я ПахӀал, я Апа-Леса, я Кипа, я хӀара дуьне, я дахар, я валар, я хӀинца долуш дерг, я хиндерг. И дерриг а шун долахь ду. 23Шу Дала леррина Къобалвинчун долахь ду, ткъа Иза – Делан ву+.

4

Дала леррина Къобалвинчун векалш

4^1Иштта, Дала, тхох теша а тешна, Шен къайле йолу, билггал бакъдерш караделла болу Дала леррина Къобалвинчун гӀуллакх дийраш санна тӀеэца деза тхо хӀораммо а. 2Ткъа, шех теша а тешна, и гӀуллакх каракхаьчнарг муьлхха а тешаме хилла каро веза. 3Сан кӀезиг бала бу я аша, я кхечу адамаша суна кхел ярца. Аса-м айса а ца йо сайна кхел. 4Сан дог цӀена делахь а, и бахьанехь со бехказа ца волу. Веза Эла Ша хир ма ву сан Кхелахо+. 5Цундела хенал хьалха, Веза Эла схьаваллалц, цхьанна а кхел ма елаш. Цо серладоккхур ду боданехь къайладаьлларг, деган Ӏалашонаш а гучуйохур ю. ТӀаккха Дала хӀоранна а хастам дӀалур бу+.

6Динан вежарий! Шуна диканиг хилийтархьама, оцу массо а хӀуманна тӀехь аса со а, Апа-Леса а валийра масална, оцу масалшца шу кхеторхьама «Яздинчунна тӀера довла мегар дац» бохучух а, вовшашна юкъахь цхьаммо вукхунна хьалха дозаллаш дан ца дезарх а+. 7Хьан боху хьо кхечарал гӀоле ву? Хьан хӀун ду, хьайна делларг доцург? Ткъа хьайна и дерриг а делла хилча, хӀунда йо ахьа кураллаш, иза хьайна делла долу совгӀат доцуш санна+?

8ХӀинца-м шайна оьшург долуш ду моьтту шуна шайн. ХӀинца-м шаьш хьал долуш а хета шуна. Тхо ца хиллехь а, шайх паччахьаш хилла моьтту шуна. Суна-м лаьара, хӀинцале а шу билггал паччахьаш хилла хилар, тӀаккха тхан а шуьца цхьаьна паччахьалла дойла хир дара!+
9Векалш долу тхо, Дала уггаре а лараме йоцучу метте дӀахӀиттийна аьлла хета суна. Массарна а хьалха хӀаллакьхиларна кхел йинарш санна ду тхо. Кху дерриге а дуьненна хьалха тхох кхардам хилла – маликашна а, адамашна а хьалха+. 10Тхо сонтанаш санна хилла Дала леррина Къобалвинчун дуьхьа, ткъа шаьш Цуьнца оццул хьекъале ду моьтту шуна! Тхо гӀорасиза, ткъа шу ницкъ болуш хета. Шун сий до, ткъа тхо сийсаздоху+. 11Оха-м тахханалц а лов мацалла а, хьогалла а, тӀехь хӀума цахилар а, тхайна еттар а, даха хӀусам цахилар а+. 12+Оха тхешан куьйгашца къахьоьгу. Тхох лаьцна наха вониг дийцича, оха декъалбо уьш. Тхаьш лелхийча, иза а лов оха+. 13Наха тхо сийсаздаьхча а, оха царах лаьцна диканиг доьху. Тхо, кху дуьненна сов а девлла, нехаш санна ду. Тахана а ченан мехах хета тхо массарна а.

14Шу сийсаздахархьама ца дуьйцу ас хӀара, амма сайна дезаш долчу берашна санна хьоьху ас шуна+. 15ХӀунда аьлча Дала леррина Къобалвинчуьнца долчу дахарехь шун итт эзар верас велахь а, шу цу дахаре даьхна болу дай дукха бац шун. Ткъа хаза кхаъ шуьга кхайкхорехула Дала леррина Къобалвинчуьнца шун да хилла сох+. 16+Цундела ас доьху шуьга: сох масал а эций, хилийша сох тера+. 17И дерриге а бахьанехь ваийтинера аса шу долчу Тимапи. Везачу Элах долчу тешаре хьаьжжина, сан хьоме а, тешаме а кӀант ву иза. Цо дагадоуьйтур ду шуна Дала леррина къобалвинчу Ӏийсаца долу со лела некъаш муха ду а, аса цу некъах лаьцна массанхьа а, хӀорра динан тобанехь а муха хьоьху а+.

18Со шу долчу вогӀур вац моттарна, шуна юкъара цхьаболчарна даг чу куралла тесна. 19Амма Везачу Элан лаам белахь, со кестта вогӀур ву шу долчу. ТӀаккха аса, курабевллачеран хазачу дешнашка а ца хьоьжуш, церан ницкъ зуьйр бу+. 20ХӀунда аьлча Делан Олалла хазачу дешнех доьзна дац, амма ницкъах доьзна ду+. 21Шуна хӀун лаьа? Со гӀожаца я безамца а, эсалчу амалца а вогӀийла лаьий шаьш долчу+?

5

Динан тобанехь сийсазлелар ду

5^1+Шуна юкъахь, билггал бакъ а долуш, нахаца лелар юкъадаьлла хилар хезна тхуна. Ур-атталла дин доцучу нахана юкъахь а иштаниг ца хуьлучу тайпана хӀума ду иза. Шуна юкъара волу цхьа хьенех шен дестечуьнца лелаш ву боху+. 2Ткъа шу дозалла деш ду! Цул а гӀолехь дара шуна, гӀайгӀанах дуьзна хилар а, цу тайпана лелаш верг шайна юкъара дӀаваьккхина хилар а. 3Со дегӀаца шу долчохь вацахь а, сайн синца шу долчохь волу дела, аса шуьца волуш санна кхел йина цу тайпана сийсаза лелаш волчунна+. 4Веза Эла волчу Ӏийсан дуьхьа шу цхьаьна гулделлачу хенахь, сан са а хир ду шуьца, тӀаккха вайн Веза Эла волчу Ӏийсан олаллица 5цу тайпана верг иблисан кара дӀало, цуьнан синан лаамаш хӀаллак а байтина[*], Везачу Элан дийнахь цуьнан са кӀелхьардалийтархьама+.

6+Аша дозалла дан хӀумма а дац. Шуна хууш дац ткъа: «КӀеззиг болчу муьстачу бедо берриг а бод совсабо»+? 7+Шаьш а керла бод санна хилархьама, ширбелла болу муьста бод дӀабаккха. ХӀунда аьлча шу Ӏийсах тешаш долу дела, совсоза дина бепиг санна ду. Ткъа Дала леррина Къобалвинарг Пасахьан Ӏахар санна сагӀина дӀавелла+. 8+Цундела вай вешан Пасахьан дезде даздан деза мекарлонца а, зуламца а доьзна долчу, ширбеллачу муьстачу бедаца а доцуш, ткъа догцӀена хиларца а, билггал долчу бакъдолчуьнца а доьзна долчу совсоза динчу баьпкаца+.

9Аса сайн кехата тӀехь, сийсаза лелачаьрца тӀекаре ма хила аьлла, яздинера шуьга+. 10Дера суна-м ца лиънера ала, кху дуьненахь сийсаза лелаш мел болчаьрца а, сутаралла мел йолчаьрца а, хьарамло мел лелош болчаьрца а, цӀушна Ӏамал еш болчаьрца а тӀекаре ма е. ТӀаккха-м хӀара дуьне дита дезар дара аша. 11Ткъа аса шуьга яздинарг хӀара дара: ша шун динан ваша ву а бохуш, амма я сийсаза лелаш, я сутара волуш, я цӀушна Ӏамал еш, я мотт бетташ, я вехна лелаш, я хьарамло лелош иза велахь, шун цуьнца тӀекаре хила ца еза бохург. Ишттачу стагаца ур-атталла пхьор а ма даа+.

12-13+ХӀунда аьлча сан хӀун гӀуллакх ду динан тобанан юкъа ца богӀу нах бехке бан? Царна Дала Ша йийр ю кхел. Амма динан тобанна юкъавогӀург бехке озо ца веза ткъа аша? Делан Йозанаш тӀехь аьлла ма ду: «Телхина леларг шайна юкъара дӀаваккха»+.

6

Дала леррина Къобалвинчух тешачара вовшийн кхеле озор

6^1Нагахь санна динан вешица шайн къовсам хилча, шух мила гӀур вара, Делан нах а битина, Делан лаамехь боцучаьрга шайна кхел яйта+? 2Шуна хууш дац ткъа, Делан наха йийр юйла дуьненна а кхел? Нагахь шуьга дуьненна а кхел йойтур йолуш хилча, шайн кӀезиг долчу гӀуллакхашна кхел ян говзалла яц те шун+? 3Шуна ца хаьа, вай йийр юйла маликашна а кхел? ТӀаккха дахаран гӀуллакхашна тӀехь еш йолу кхел-м муххале а вай йийр ю. 4Ткъа аша цу гӀуллакхашна тӀехь а динан тобанна юкъахь цхьа а ларам боцучу арахьарчу нахах шайн кхелахой бо! 5Шуна эхь хетийтархьама боху ас хӀара: шайн динан вежаршна юкъахь болчу къийсамашна кхел ялур йолуш волу цхьа а хьекъале верг вац те шуна юкъахь+? 6Делахь а вашас шен динан ваша а вуьгу кхел яйта. Иштта тешар доцучаьрга тешаш болчарна тӀехь кхел йойту аша!

7Шуна шайна юкъахь къийсамаш хилар а кӀорга эшар ду шуна. Нагахь шайна цхьа харцо йинехь а, Ӏад хӀунда ца Ӏа шу? Шайна цхьа эшам хиллехь а, Ӏад хӀунда ца Ӏа шу+? 8Аша-м шаьш а йо кхечарна харцо, царна эшам а бо, уьш шайн динан вежарий боллушехь! 9Я шуна ца хаьа те, харцонаш йийраш Делан Олалле ца кхочийла? Ӏеха ма лолаш! Сийсаза лелачарах а, цӀушна Ӏамал ечарах а, нахаца лелачарах а, вовшашца хьарам дерг лелочу божарех а,+
10къола дечарах а, сутарачарах а, бехна лелачарах а, мотт беттачарах а, хьарамлончех а волу цхьа а Делан Олалле ца кхочу+. 11Цу тайппана бара шух цхьаберш а. Амма Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсан цӀарца а, вайн Делан Синца а шу цӀан а дина, даз а дина, бакъ а дина+.

ДегӀ – Делан Синан цӀа ду

12+Цхьаммо ала тарло: «Сан хӀуъа а дан бакъо ю». Иза бакъ хила там бу, амма дерриг а дац хьуна пайдехь. «Сан хӀуъа а дан бакъо ю». ХӀаъ, амма цхьана а хӀумане сайна тӀехь олалла ца дойту аса+. 13Цхьаммо ала тарло: «Яа хӀума а – ген дуьхьа ю, ткъа ге а – яа хӀуманна ду. Эххар а Дала иза а, важа а хӀаллакдийр ду». Делахь а вайн дегӀ вай сийсаздаха кхоьллина дац, иза Везачу Элан дуьхьа ду. Ткъа Везачу Эло вайн догӀмаш Ӏалашдийр ду. 14Веллачуьра Веза Эла денвина а ца Ӏаш, Дала Шен ницкъаца вай а дендийр ду деллачуьра.

15Ткъа шуна ца хаьа, вайн догӀмаш Дала леррина Къобалвинчун дегӀан меженаш юйла? ТӀаккха, Цуьнан меженаш схьа а яьхна, уьш сийсазйохур юй те ас? ХӀан-хӀа, иштаниг хуьлийла а дац!+
16+Я шуна ца хаьа те, шаьш нахаца леллачу зудчух дӀакхетча, шайн цуьнца цхьа дегӀ хуьлийла. ХӀунда аьлча аьлла ма ду: «ТӀаккха цу шиннах цхьа дегӀ хир ду»+. 17Ткъа Делах дӀауьйш волчун Цуьнца цхьаьна долу цхьа са а хуьлу+.

18Ларлолаш сийсаздовларх! Адамо латош долу муьлхха а кхидолу къа дегӀах лета къа дац. Ткъа сийсаза лелачо шен дегӀана къилахь долу хӀума до+. 19+Я шуна ца хаьа те, шайн догӀмаш шуна чохь долчу а, Дала делла долчу а Делан Синан цӀа дуйла? Шу шайн долахь ма дац!+
20ХӀунда аьлча, беза мах а белла, эцна ду шу. Цундела шайн догӀмашца Делан сий делаш!+

7

Зудаялорах лаьцна

7^1Аша соьга яздинчух лаьцна аьлча, аша боху: «Стагана зудчух ца хьакхавелча гӀолехь ду». 2Амма сийсазваьлла ца лелархьама, хӀора стеган а шен долахь зуда хила еза. ХӀора зудчун а шен майра хила веза. 3Майрачо шен зудчун дегӀан лаам кхочушбан беза. Иштта зудчо а кхочушбан беза майрачун дегӀан лаам+. 4Зудчун дегӀ цуьнан шен долахь дац, иза майрачун долахь ду. Цу тайппана майрачун дегӀ а цуьнан шен долахь дац, иза цуьнан зудчун долахь ду. 5Вовшашца бинчу бартаца шаьш доӀа дан лоруш билгалъяьккхинчу ханна бен, вовшех ма къахка. Цул тӀаьхьа юха а цхьаьна хила, шун собар цахиларехула иблисе шаьш ца зейтархьама+.

6Иза аса шуна тӀе ца дуьллу, амма иза иштта хилча магош долу хӀума ду аьлла боху аса+. 7Суна-м массо а адам со санна хила лаьара, делахь а хӀоранна а Дала шен-шен похӀма делла: цхьанна – цхьаъ, вукхунна – важа+.

8Ткъа зударий белла бисинчаьрга[*] а, бисина Ӏаш болчу зударшка а аса боху: «Царна со санна Ӏер гӀолехь ду». 9Амма шаьш иштта ца Ӏалахь, цара зуда яло еза. ДегӀан лаамашка ша хьийза а войтуш вехачул, зуда ялаяр гӀолехь ду+.

10+Зударий балийначарна а, маре баханчарна а аса тӀедуьллу (ткъа иза соьгара сайгара дац, амма Везачу Элера ду), зуда шен майрачух дӀа ма къаста аьлла+. 11Ша дӀакъастахь, я кхин маре ма де, я шен майрачуьнца барт а бина, цуьнга юхагӀо. Ткъа майрачо а шен зуда ма йита+.

12Ткъа кхидолчу адамашка аса боху (иза Везачу Элера а доцуш, сайгара ду), нагахь динан вешин Ӏийсах тешар доцу зуда елахь, иза цуьнца яха реза а елахь, цу зудчух дӀакъаста ца веза и стаг+. 13Иштта, Ӏийсах тешаш йолчу зудчун тешар доцу майра велахь, амма иза цуьнца ваха реза велахь, шен майрачух дӀакъаста ца еза и зуда. 14ХӀунда аьлча тешар доцу майра тешар долчу зудчуьнгахула вазво. Ткъа тешар доцу зуда а язйо тешар долчу цуьнан майрачуьнгахула. Иза иштта ца хилча, церан бераш Далла хьалха цӀена хир дацара, ткъа хӀинца уьш Дала даздина ду+. 15Нагахь Ӏийсах тешар доцург шен зудчух дӀакъаста лууш велахь, я иштта тешар доцу зуда майрачух дӀакъаста лууш елахь, уьш дӀакъастийта. ХӀунда аьлча я динан ваша а, я динан йиша а оцу гӀуллакхна дихкина дац. Везачу Эло вай вовшашца бертахь дахаре ма кхайкхина. 16Хьанна хаьа, зудчо шен майра кӀелхьарваккха а ма тарло. Я стага а шен зуда кӀелхьаръяккха мега+.

Ша Дала тӀекхайкхинчу дахарехь висар

17ХӀорра а стаг шена Дала билгалдаьккхинчу тайпана ваха веза, ша Везачу Эло тӀекхайкхинчу дахарехь виса веза. Изза тӀедуьллу аса массо а динан тобанашна а. 18Нагахь Дала керлачу дахаре тӀекхайкхале хьо сунтвина хиллехь – и билгало дӀаяккха ма гӀерта. Ткъа нагахь хьо цу хенахь сунтвина ца хиллехь – сунтвайта ца оьшу+. 19Сунтвина хилар а, сунтваза хилар а – хӀумма а доцург ду. Ткъа цул а коьртаниг ду Делан парзаш кхочушдар+. 20ХӀорра а, Дала керлачу дахаре тӀекхайкхале, ша хиллачу хьолехь виса веза. 21Нагахь цу хенахь хьо лай хиллехь, хӀумма а дац, цунах оза ма ло. Амма паргӀатвала хьайн аьтто белахь, паргӀатвала а хьажа. 22ХӀунда аьлча Везачу Эло керлачу дахаре тӀекхайкхинчул тӀаьхьа лай Везачу Элана хьалха паргӀат ву. Ткъа тӀекхайкхале паргӀат хилларг – хӀинца Дала леррина Къобалвинчун лай ву+. 23Шайх адамийн леш ма хилийталаш, хӀунда аьлча шух беза мах белла+. 24Динан вежарий! Далла хьалха хӀорра а Везачу Эло керлачу дахаре тӀекхайкхале ша хиллачу хьолехь виса.

Зуда ялоза а, маре бахаза а болчарах лаьцна

25Ткъа зуда ялоза я маре бахаза болчаьрга, Везачу Эло тӀедиллина ду аьлла, тӀетоха хӀумма а дац сан. Амма Везачу Эло сох къинхетам барна, тешаме хила таро йолчу аса сайна хетарг боху+.

26Суна схьахетарехь, адаман хӀинца хуьлуш болу массо а баланашка хьаьжча, цунна ша хӀинццалц хиллачу хьолехь висар гӀолехь ду. 27Айхьа зудчуьнга захало дийцинехь, цунах дӀакъаста ма гӀерта. Ткъа айхьа зудчуьнга захало ца дийцинехь, хьайна зуда ма леха. 28Делахь а ахьа зуда ялаяхь а – иза къилахь дац. ЙоӀ маре яхар а къилахь дац. Амма цара кху дахарехь чӀогӀа баланаш хьоьгур бу. Ткъа суна цу баланех шу лардан лаьара.

29Динан вежарий! Аса хӀара боху шуьга: хан кӀезиг йисна, цундела хӀинца дуьйна зударий балийнарш а, шайн зударий боцуш санна хила беза. 30Шух боьлхуш берш а ца боьлхуш санна хила беза. Хазахетар хилларш а хаза ца хетча санна хила беза. ХӀума оьцурш а и эцнарг шайн долахь доцуш санна хила беза+. 31Кху дуьненах дика схьаоьцурш, шу а иза совдерг доцуш санна, даха ца деза, хӀунда аьлча тахана долуш долу дуьне дӀадолуш ду+.

32Суна-м шун цхьана а хӀуманна тӀехь гӀайгӀа ца хила лаьа. Зуда ялоза верг, Везачу Элан лаам кхочушбан лууш, Цунна дечу гӀуллакхна гӀайгӀанехь ву+. 33Ткъа зуда ерг дуьненан гӀуллакхийн гӀайгӀанехь ву. Иза шен зудчун лаамаш кхочушбан гӀерта. 34Цу тайпана цуьнан гӀайгӀанаш екъало. Маре яхаза ерг, Везачу Элан лаам кхочушбан гӀерташ, Цунна гӀайгӀанехь хуьлу, шен дегӀаца а, шен синца а Цунна тешаме хила лууш. Ткъа марехь йолу зуда кху дуьненан гӀуллакхийн гӀайгӀанехь хуьлу, шен майрачун лаамаш муха кхочушбийр бара те бохуш.

35Аса и дерриг а шуна пайденна дуьйцу, шуна иза дехкархьама а доцуш. Мелхо а, суна лаьа, шун лелар оьзда хила а, Везачу Элана тешаме хила а, кхечу хӀуманна тӀе ойла ца йохуьйтуш.

36Нагахь ша захало дийцина йоӀ цӀахь йитар бегӀийла ца хетахь, цуьнца хиларан лаам цуьнан сов боккха белахь, и захало хила мегар ду. Цу стаге и йоӀстаг ялаяйта, иза къилахь дац. 37Амма нагахь цу стага ша захало дийцина йоӀ ца яло шен дагахь кхин хийцалур боцучу тайпана сацам а бинехь, нагахь цхьаммо а и гӀуллакх цунна тӀедиллина а дацахь, нагахь цу тӀехь цуьнан лаам а белахь, и сацам даггара а белахь, цо дийриг дика гӀуллакх ду. 38Ша захало дийцина йоӀ ялош волчо дийриг а дика хӀума ду, ткъа иза ялош воцчо дийриг кхин а гӀолехь ду+.

39Марехь йолу зуда, шен майра дийна мел ву, бакъонашца йихкина ю. Нагахь майра веллехь, шена луъучуьнга маре яха магош ду цунна, амма и стаг Везачу Элан долахь хила веза+. 40Кхин а дика ду, иза маре а ца йоьдуш Ӏийча. Иштта ю сан цунах йолу ойла, ткъа сайна чохь долчу Делан Сино со цунна тӀе валаво аьлла хета суна.

8

ЦӀушна сагӀина еана яа хӀума яарх лаьцна

8^1ЦӀушна сагӀина еана йолчу яа хӀуманах лаьцна аша соьга яздинчух ала лаьара суна. Хууш ду-кх, олуш ма-ду: «Вайн массеран а кхетам бу». Амма кхетам хиларо адам курадоккху, ткъа безамо иза синца чӀагӀдо+. 2Нагахь цхьанна шена цхьа хӀума девза моттахь а, цунна хӀинца а довза ма-деззара хӀумма а ца девза+. 3Ткъа цхьанна Дела везаш велахь, иза Далла вевзина+.

4Цу тайпана цӀушна сагӀина еанчу юучу хӀуманах лаьцна хууш ду-кх, кху дуьненахь цӀу хӀумма а воцург вуйла а, иштта, цхьа Дела воцург, кхин Дела воцийла а+. 5Лаьттахь я стигалахь бехаш «деланаш» хуьлу олу. И «деланаш» а, «беза элий» а дукха белахь а, 6вайна иштта ду:

Дела цхьаъ бен вац вайн,
Иза Да ву вайн,
массо а хӀума Цуьнгара хилла а ду,
вай Цуьнан дуьхьа дехаш а ду.
Иштта Веза Эла а цхьаъ бен вац вайн.
Иза Дала леррина къобалвина Ӏийса ву,
Цуьнгахула массо хӀума хилла а ду,
вай Цуьнгахула дехаш а ду+.

7Делахь а цу бакъдолчух берриш а ца кхета. ЦӀушна Ӏамал яран Ӏадат цхьаболчарна хӀинца а чулацам болуш хета. ЦӀушна сагӀина еана йолу юург а юуш, цара иза деланашна къобалйина йолуш санна лору, цундела церан кӀеда дегнаш Далла хьалха бехло+. 8Юучу хӀумано вай Далла улло ца даладо. Юург цаяарца вай хӀумма а ца дойу, ткъа иза йиъча а, вайна гӀоле а ца хуьлу+.

9Делахь а шу ларлолаш, тешарехь чӀагӀделла доцурш, шаьш паргӀато лелочу хӀуманна тӀехь, Ӏеха а делла, къинош летадарх. 10ХӀунда аьлча нагахь оцу кӀеда дог долчунна, хьайн оццул «кхетам» боллушехь, ахьа а цӀушна Ӏамал ечу цӀа чохь юург юуш гича, тӀаккха, ша а яа мегар ду аьлла, хетар дуй те цунна и цӀушна сагӀина еана йолу юург+? 11ТӀаккха хьан «кхетам» бахьана долуш, шен дуьхьа Дала леррина Къобалвинарг велла волу, и кӀеда дог долуш волу хьан динан ваша хӀаллакьхир ву+. 12Шайн динан вежаршна дуьхьал цу тайпана долу къа латадарца, церан кӀедачу дегнашна чов а еш, аша Дала леррина Къобалвинчунна дуьхьал къа латадо. 13Цундела айса оцу юучуьнца сайн динан веше къа латадойтуш делахь, аса цкъа а дуур дац иштта долу жижиг, сайн веше къа ца латадайта+.

9

Векалан бакъонаш а, декхарш а

9^1Со паргӀат вац ткъа? Со векал а вац ткъа? Суна гина вацара вайн Веза Эла волу Ӏийса? Шу дац ткъа Везачу Эло соьгахула къахьегарца Цунна тӀе далийнарш+? 2Кхечарна со векал вацахь а, шуна ма ву со векал. ХӀунда аьлча со векал хиларан тоьшалла ду – шу Везачу Элаца хилар.

3Сайн мах хадош болчарна дуьхьал даккха хӀара ду сан. 4Яа а, мала а бакъо йоцуш-м дац тхо+? 5Кхиболчу векалша а, Ӏийсан нанас бинчу кхечу вежарша а, Кипас а санна, динан йижарех цхьацца тхаьшна яла а йина, тхайца цхьаьна уьш бига бакъо яцара тхан а+? 6Я аса а, Бар-Нааба а бен болх бан безаш бацара ткъа+? 7Муьлххачу тӀемалочо, ша эскарехь гӀуллакх дечу хенахь, ша-шен гӀайгӀа бо? Муьлхачу кемсашлелорхочо, кемсаш дӀа а йоьгӀна, церан стоьмаш ца боу? Муьлхачу Ӏуьно шен жена юкъарчу жийно елла шура ца молу+?

8Адамаша олучу тайпана хилла Ӏай те аса бохург? Изза ца боху товрат-хьехамаша а? 9+ХӀунда аьлча Муса-пайхамаран товрат-хьехамаш тӀехь яздина ду: «Оручу стеран бага дӀа ма къовла». Стерчийн бала кхаьчна аьллий те Дала иза+? 10Вайн бала а кхаьчна, ца боху ткъа Дала иза? Дера боху вайна диканна, хӀунда аьлча охана деш волчо а, оруш волчо а къахьоьгу, шаьш бинчу белхан дакъа шайна кхачаран дегайовхо йолуш+. 11+Шун синошна оьшуш долу хӀу оха тесна хилча, тӀех зен дой те оха шуна, тхайн дегӀана оьшуш долу ялта шуьгара хьаькхча+? 12Кхечеран а шуна юкъахь иштта бакъонаш хилча, ткъа тхан церан чул а сов яц и бакъонаш?

Амма оха, мелхо а, тхайн оцу бакъонашка а ца хьоьжуш, тхайна тӀе мел деанарг лов, Дала леррина Къобалвинчух лаьцна болу хаза кхаъ дӀакхайкхош, тхайгахьара цхьа а новкъарло ца хилийтархьама. 13+Шуна хууш дац ткъа, Делан цӀийнан кертахь гӀуллакх деш берш цига еанчух бехаш хилар? Ткъа сагӀа доккхучу кхерчана тӀехь гӀуллакх деш болчара а цу сагӀина деанчух дакъа шайна дӀаоьций+? 14+Иштта хаза кхаъ кхайкхош болчарах лаьцна Везачу Эло тӀедиллина, хаза кхаъ кхайкхош кхаьчначух баха беза уьш аьлла+.

15Амма аса-м цу бакъонех цхьа а сайн дуьхьа аьлла схьа ца эцна. Сайн бала а кхаьчна, и бакъонаш сайна оьшучунна хилийтархьама яздина дац аса хӀара дешнаш. Суна валар а гӀолехь ду-кх, сан и дозалла дан йиш хилар цхьаммо соьгара дӀадоккхучул+. 16Айса хаза кхаъ кхайкхош бу аьлла, цхьа а дозалла ца до ас, хӀунда аьлча иза сан декхар ду. Ма декъаза хир вара со, аса хаза кхаъ кхайкхош бацахьара!+
17Аса, сайн лаам а болуш, и гӀуллакх деш делахьара, Делера совгӀат хир дара суна. Ткъа сайн лаамехь а доцуш, аса иза деш хилча, тӀаккха сайна тӀедиллина долу гӀуллакх кхочушдо аса+. 18Ткъа сан совгӀат муьлха ду? Айса хаза кхаъ дӀакхайкхабарна дуьхьал хӀумма а ца дехар. Цу тайпана, айса хаза кхаъ кхайкхочу гӀуллакх тӀехь сайна йогӀуш йолчу бакъонех цхьа а ца лелийна аса+.

19Массарах а паргӀат воллушехь, массарна а хьалха лолла вахана со, царах дукхахберш тӀеберзорхьама+. 20Жуьгтий болчохь со жуьгти санна вехира, уьш Дала леррина Къобалвинчунна тӀеберзорхьама. Товрат-хьехамийн бакъонаш ларъеш болчаьрца а бакъонаш ларйийриг санна вехира со, уьш а Цунна тӀеберзорхьама, цу бакъонийн лаамехь со воццушехь+. 21Товрат-хьехамийн бакъонаш лар ца еш болчаьрца – и бакъонаш лар ца еш верг санна хуьлура со, уьш а Цунна тӀеберзорхьама. ХӀетте а, Делан бакъонаш лар ца еш-м ца лелара со, Дала леррина Къобалвинчун бакъонашна со муьтӀахь волу дела+. 22Тешарехь чӀагӀбелла боцучаьрца чӀагӀвелла воцург санна хуьлура со, уьш тешарехь чӀагӀбархьама. Массарна а хьалха массо а санна хуьлура со, сайн мел долчу хьуьнаршца, царах цхьаберш баьхна а, кӀелхьарбахархьама+. 23И дерриг а хазачу кхоан дуьхьа до аса, со а цунах хиндолчу диканан декъахь хилийтархьама.

24Шуна хууш дац къовсадаларшкахь бовдучу хенахь массо а цхьатерра бовдий, амма совгӀат царах цхьанна бен ца лой? Цундела шаьш довда ма-дезза довдалаш, и совгӀат шайна кхачийтархьама+. 25Оцу къовсамашкахь дакъа лоцуш болчара шаьш массо а хӀуманна тӀехь юхаузу. Уьш иштта лела, телхина дӀадер долу толаман таж шайна кхачийтархьама, ткъа вай иштта лела, ваьшна телхар доцу таж кхачийтархьама+. 26Цундела со, шена хьалха цхьа Ӏалашо хӀоттийна воцург санна, вада а ца воду, хӀаваана куьг детташ верг санна, лата а ца лета. 27Мелхо а, аса, сайн дегӀ кхоа а ца деш, цунна тӀехь олалла до, кхечарна хаза кхаъ а кхайкхийна, со юьстахваьлла ца висархьама.

10

ЦӀушна Ӏамалъярх ларлолаш

10^1+Динан вежарий! Вайн берриг а дай мархийн бӀогӀамо ларбина хилар а, хӀорда бухарчу лаьтта тӀехула чекхбевлла хилар а шуна дагадаийта лаьа суна+. 2Уьш берриш а, мархах а, хӀордах а чекх а бевлла, Мусаца цхьаьнакхетийтина. 3+Цара массара а цхьатерра болу синан кхача а биъна+. 4+Иштта цара массара а цхьатерра синна оьшуш долу малар а мелла, хӀунда аьлча цара шайца лелош болчу тамашийначу тӀулгах схьадолу хи молура. Ткъа и ТӀулг бара – Дала леррина Къобалвинарг. 5+Амма царах дукхахболчарна Дела реза ца хилла, церан декъий яьссачу аренгахула дӀасадаржийна хилла+.

6+И дерриг вайна масална хилла дара, вайн а, церан санна, вониг дан лаам ца хилийта+. 7+Вайн дайх цхьаберш санна, цӀушна Ӏамал еш ма хилалаш. Делан Йозанаш тӀехь царах лаьцна яздина ду: «Адамаш яа а, мала а охьахевшира, тӀаккха шайн самукъадаккха хьалагӀевттира уьш»+. 8+Царах цхьаболчара лелийнарг а лелийна, сийсаза ма довла вай! Оцу цхьана дийнахь царах ткъе кхо эзар стаг хӀаллакьхилира+. 9+Дела зе а гӀоьртина, лаьхьарчаша байина болу царах цхьаберш санна, вай а ма гӀерта Дала леррина Къобалвинарг[*] зе+. 10+Инкарлонаш йинчу царах цхьаболчарах ма тарлолаш – уьш мулкалмото хӀаллак ма бина+.

11Царна хилларг дерриг а вукхарна масал дало хиллера. Заманийн чаккхе тӀекхаьчначу хенахь Ӏен долчу вайга, дӀахьедар а деш, иштаниг ца дайтархьама яздина ду иза+.

12Цундела ша когаш тӀе ондда дӀахӀоьттина ву моьттуш верг охьавожарх ларвала веза+. 13Шуна тӀедеана долу зер массо а адамна тӀехӀуттуш дерг бен дац. Ткъа Дела тешаме ву, аша ловр доцург лур дац Цо шуна. Амма шу зуьйш долчу хенахь, тӀехӀотта онда бух лур бу Цо шуна, иза лан шун ницкъ хилийтархьама+.

14Иштта, сан хьоменаш, цӀушна Ӏамалъярх ларлолаш!+
15Аса кхетам болчаьрга санна боху шуьга. Шаьш а ойла ел аша, аса бохург нийса ду я дац. 16+Шеца Далла хастамаш а беш, Везачу Элан пхьуьйренехь лелош болу кад бац ткъа Дала леррина Къобалвинчун цӀийца вайн дакъалацар дийриг? Вай дохош долу бепиг а дац ткъа Дала леррина Къобалвинчун дегӀаца вайн дакъалацар дийриг+? 17Бепиг цхьаъ долу дела, дуккха а долу вай а цхьа дегӀ санна ду. Вай массо а цхьана баьпках дакъалоцуш ма ду+.

18+Хьовсал Исраилан халкъе – царах сагӀина еана хӀума юуш берш а ца хуьлу ткъа берриге а цу сагӀа доккхучу кхерчана тӀейиллинчу сагӀина еанчу хӀуманан декъашхой+? 19ТӀаккха аса бохург хӀун ду? Дуй те иза цӀу цхьа хӀума ю бохург? Я цӀунна сагӀина еанарг а юй те цхьа хӀума ю аьлла хӀума+? 20+Дац! Амма дин доцучара сагӀина яхьа хӀума, Далла а ца яхьаш, жинашна яхьа. Ткъа суна ца лаьа, аша жинашца дакъа а лоцуш, шу цаьрца тайна хила+. 21Аша молийла ма дац шинна а кедара: цкъа Везачу Элан кеда чуьра, тӀаккха жинийн кеда чуьра. Доийла ма дац аша цхьаьний Везачу Элан пхьор а, жинийн пхьор а+. 22+Вай даьхьар дуй те Везачу Элан вайга эмгаралла хилийта? Цул а ницкъ болуш ду ткъа вай+?

23+«Дерриг а дан бакъо ю вайн» – олуш ду. Иза бакъ хила там бу, амма массо а хӀума дац вайна пайдехь. «Дерриг а дан бакъо ю вайн». ХӀаъ, ю, амма оцу дерригено а синца чӀагӀ ца во+. 24Цхьаммо а ма лахалаш шайна пайдехь дерг, амма хӀораммо а кхиболчарна пайдехь дерг лахалаш+.

25Шайн эхь-бехке хьаьвссина, цхьа а хаттар ца деш, базарахь духкуш долу муьлхха а жижиг даа мегар ду аша+. 26+Делан Йозанашкахь яздина ма ду: «Латта а, цу тӀехь мел дерг а Везачу Элан ду»+.

27Нагахь Делах тешаш воцучу накъосто дуьйла а аьлла, шу и волчу дахча, цо шайга яа аьлларг, шайн эхь-бехке хьаьвссина, цхьа а хаттар ца деш яа+. 28Амма цхьаммо и юуш ерг цӀушна сагӀина еанчух ю алахь, тӀаккха шайга и аьллачун дуьхьа а, деган паргӀатонан дуьхьа а и юург ма яа. 29Шун деган паргӀатонах а доцуш, ткъа вукхун паргӀатонах лаьцна боху аса иза.

Ткъа сан паргӀато хӀун бахьанехь емалйина хила еза кхечун даго? 30Нагахь аса, Далла баркалла а бохуш, и юург тӀеоьцуш хилча, аса баркалла баьхнарг бахьана долуш со емал хьан вийр вара+?

31Иштта шаьш юуш я молуш делахь а, я кхидолу муьлхха а гӀуллакх деш делахь а, Делан сийлаллин дуьхьа де+. 32Дуьхьало ма елаш жуьгташна а, грекахошна а, Делан долахь йолчу ерриге а Ӏийсах тешаш болчеран тобанна а,+
33амма, аса массарна а, массо а хӀуманна тӀехь царна луъург даре терра, лелалаш шу а. Сайна пайдехь дерг а ца лоьхуш, дукхахболчарна пайдехь дерг до аса, уьш а кӀелхьарбовлийтархьама+.

11

11^1+Сох тера хила гӀерталаш, со а Дала леррина Къобалвинчух тера хила ма-гӀерттара+.

Коьрта тӀе хӀума тилларх лаьцна

2Аса хастадо шу, даим а со шуна дагаварна а, аса шайна ма-даллара, аша ламасташ лардарна а. 3Амма суна шуьга дӀахаийта лаьа, хӀора боьршачу стагана коьртехь верг Дала леррина Къобалвинарг хилар. Зудчунна коьртехь – майра ву. Ткъа Дала леррина Къобалвинчун коьртехь верг Дела ву+. 4ДоӀа дечу я Делера болу хаам бовзуьйтучу хенахь боьршачу стага коьрта тӀе хӀума тиллинехь, цо шен коьртана юьхьӀаьржо тӀейоуьйту. 5Ткъа муьлххачу а, шен коьрта тӀехь хӀума а йоцуш, доӀа деш я Делера болу хаам бовзуьйтуш йолчу зудчо шен коьртана юьхьӀаьржо тӀейоуьйту. Иза корта баьшна йолчу зудчух тарло+. 6Нагахь зудчунна шен коьрта тӀе хӀума тилла ца лаахь, цо шен корта баша а мегар ду. Амма нагахь зудчунна шен корта баьшна я лергина хилча эхь хетахь, цо шен коьрта тӀе хӀума тилла еза+. 7+Цхьана агӀор боьршачу стага шен коьрта тӀе хӀума тилла ца еза, ша Делан васт а, Цуьнан сийлалла а йолу дела. Вукху агӀор зуда шен майрачун сийлалла ю+. 8+ХӀунда аьлча стаг зудчух вина вац, ткъа зуда ю стагах йина+. 9Стаг зудчун дуьхьа кхоьллина вац, амма зуда ю стеган дуьхьа кхоьллина+. 10Цундела зудчун коьрта тӀе тиллина хӀума хила еза, шена тӀехь долу олалла билгалдаккха а, маликашна хьалха а[*]. 11Делахь а, Везачу Элаца долчу вайн дахаре хьаьжжина, зуда а стаг воцуш хиларх хӀумма а дац, ткъа стаг а зуда йоцуш хиларх хӀумма а дац+. 12ХӀунда аьлча зуда стагах йина ма-хиллара, стаг а ву зудчо вина. Ткъа и дерриг а – Делера ду.

13ТӀаккха шаьш а ойла ел аша: оьзда хир дуй те, зудчо Деле доӀа дечу хенахь, цуьнан коьрта тӀе тиллина хӀума ца хилча? 14Дуьненан Ӏаламо ша а ца хьоьху вайна, боьршачу стага шен месаш яхъялийтича, иза цунна шена юьхьӀаьржонна дуйла? 15Ткъа зудчо еха месаш лелийча – цунна сийлахь ду, хӀунда аьлча еха месаш елла ю цунна, коьрта тӀе тиллина хӀума санна+. 16Цхьаболчарна-м цунах лаьцна соьца къовса а луург хир дара, амма, аса аьлларг доцург, кхин тайпана ламасташ дац я тхан а, я Делан долахь йолчу массо а Ӏийсах тешначийн тобанийн а.

Везачу Элан пхьорах лаьцна

(Маттай 26:26-29; Марк 14:22-25; Лака 22:14-20)

17Аса кхин а цхьа хӀума тӀедуьллу шуна. ХӀинца хаста а ца до ас шу, хӀунда аьлча шун гуламаша, диканиг дахьачун метта, вониг дахьа. 18Цкъа хьалха аса сайна хезначух лаьцна эр ду. Шу цхьаьна гулделлачу хенахь шуна юкъахь декъадаларш хуьлу боху. Цунах со цхьажимма теша а теша+. 19(Цу тайпана долу декъадаларш хила а деза шун, шайна юкъара билггал тешаш берш гучубахархьама.)+
20Шаьш цхьаьна гуллучу хенахь, билггал Везачу Элан пхьор даа гулделча санна ца гулло шу. 21ХӀунда аьлча шу шаьш еана йолу яа хӀума яа сихло. ТӀаккха цхьаберш меца буьсу, ткъа вуьш чагӀаро бахабо. 22Юург яа а, мерг мала а шайн цӀенош дац те шун? Я Делан долахь йолчу массо а Ӏийсах тешначийн тобанах шу дешаш дац те? Я мисканаш дегаза хета те шуна? ХӀун ала деза те аса шуьга? Хастор дуй те ас шу и бахьанехь? Аса и гӀуллакхаш бахьанехь хастор дац шу+.

23ХӀунда аьлча аса Везачу Элера Шеггара схьаэцна айса шуна делларг. Шена ямартло йинчу буса Веза Эла волчу Ӏийсас, бепиг схьа а эцна,+
24Далла хастам а бина, иза декъа а декъна, элира: «ХӀара Сан дегӀ ду, шун дуьхьа дӀалун долу. Иштта делаш, Со дагалацархьама»+. 25+Уьш пхьор диъна бевлча, Цо, чагӀаран кад схьа а эцна, элира: «Сан цӀийца бинчу керлачу бертан кад бу хӀара. Шаьш иза мосазза молу, Со дагалацархьама, иштта делаш»+. 26ХӀунда аьлча шаьш хӀара бепиг мосазза доу а, хӀара кад мосазза молу а, Веза Эла схьаваллалц, Цуьнан валар кхайкхадо аша. 27Цундела нагахь цхьаммо хӀара бепиг даар а, Везачу Элан кад малар а лело хьакъ ма-дарра ца леладахь, иза Везачу Элан дегӀана а, Цуьнан цӀийна а дуьхьал къа латорна бехке хир ву+.

28Стага ша-шен зен веза, ткъа цул тӀаьхьа цо и бепиг а доийла, и кад а молийла. 29ХӀунда аьлча нагахь санна цхьаммо, Дала леррина Къобалвинчун дегӀ а ца лоруш, юуш а, молуш а елахь, иза шена кхелана юуш а, молуш а ву. 30Цундела шух дукхахдерш гӀораза а, цомгуш а хуьлу, цхьаберш бала а ле. 31Нагахь вай ваьш зуьйш делахьара, Везачу Эло йийр яцара вайна кхел. 32Ткъа вайна тӀехь Цо кхел еш хилча, вай нисдеш долу таӀзар хуьлу вайна, дуьненах кхечаьрца цхьаьна вайна кхел йина ца хилийтархьама+.

33Иштта, сан динан вежарий, шаьш Везачу Элан пхьор даа гулделча, вовшашка ладогӀалаш, и даа сих а ца луш. 34Нагахь санна шух цхьаъ меца велахь, шайн цӀахь яа юург, гуламехь иза шуна кхелъярна ца хилийтархьама.

Ткъа дисна гӀуллакхаш со дӀавеанчу хенахь нисдийр ду аса.

12

Делан Синера долу похӀманаш

12^1Ткъа хӀинца, динан вежарий, Делан Сино луш долчарах лаьцна эр ду ас.

Суна ца лаьа, царах лаьцна дерг шуна ца хууш дуьсийла+. 2Шуна хаьа, шу Делах ца тешаш хиллачу хенахь, мотт ца хуучу цӀуша, шайгахьа а дерзош, тилийна лелийнийла+. 3Цундела аса шуьга боху, Делан Синехула ша бохуш волчу цхьаьнгге а алалур дац: «НеӀалт хуьлийла Ӏийсана». Иштта Делан Синехула олучуьнга бен, цхьаьнгге а алалур дац: «Ӏийса – Веза Эла ву»+.

4+ПохӀманаш тайп-тайпана ду, ткъа уьш лург – цхьа Са ду+. 5ГӀуллакхаш тайп-тайпана ду, ткъа уьш дойтург – цхьа Веза Эла ву+. 6Ницкъаш тайп-тайпана бу, ткъа дерриг а массарна а чохь дийриг – цхьа Дела ву+. 7Амма Делан Са гучудаккхар хӀоранна а луш ду, массарна а диканна хилийта. 8Цхьанна хьекъал долу дош ло Делан Синехула, ткъа оццу Синехула вукхунна кхетаман дош ло. 9Кхечунна оццу Синехула тешар ло. Ткъа кхин а цхьанна цу Сино адамаш тодан похӀма ло+. 10Вукхунна тамашийна гӀуллакхаш дан ницкъ ло. Кхечунна Делера болу хаамаш бан похӀма ло. Цхьаволчунна Делан Сино делларг жинаша деллачух къасто похӀма ло. Цхьаболчарна Делан Синера долу тайп-тайпана тамашийна меттанаш ло. Кхечу цхьанна оцу меттанаша бохург гочдар ло+. 11Ткъа и дерриг а оццу цхьана Делан Сино деш ду. Шена дала деза аьлла хеттачунна, схьа а хоржий, ло Цо уьш.

Цхьана дегӀан дуккха а меженаш хилар

12+Адаман дегӀ масех меженах лаьтташехь, иза цхьа дегӀ хиларе терра, иштта Дала леррина Къобалвинарг цхьаъ хуьлу, Цуьнан дегӀ масех меженах лаьтташехь+. 13ХӀунда аьлча вайх хӀора а цхьана Делан Синах вуьзна вара, вайх массарах а цхьа дегӀ хилийтархьама. Вай жуьгтий я кхечу къаьмнех делахь а, леш я паргӀат адамаш делахь а, вайга хӀоранга а цхьана Синах малийтина дара+.

14Адамийн дегӀ, цхьана меженах хилла а ца Ӏаш, дуккха а йолчу меженех вовшахтоьхна ду. 15Нагахь кого: «Со-м бац дегӀах, со куьг доцу дела», – алахь а, хӀетте а оцу дегӀан меже ца хилча ма ца болу иза. 16Ткъа лерго: «Со бӀаьрг боцу дела, со-м дац оцу дегӀах», – аьлча а, оцу дегӀан меже ца хилча долий иза? 17Нагахь дерриг а дегӀ беккъа бӀаьргех дина делахьара, муха хир дара цуьнан хазар? Ткъа дегӀ деккъа лергех дина делахьара, муха йогӀур яра хьожа? 18Амма Дала дегӀан массо а меже Шена хила еза аьлла хеттачу меттехь дӀанисйина. 19Нагахь дегӀ еккъа цхьана меженах дина делахьара, тӀаккха дегӀ муха хир дара? 20Ма-дарра аьлча, дегӀан меженаш дуккха а ю, ткъа дегӀ – цхьаъ ду.

21БӀаьрган а олийла дац куьйге: «Хьо суна ца оьшу». Я коьрто а когашка олийла дац: «Суна шу ца оьшу». 22Мелхо а, адамна эгӀаза хеташ йолу дегӀан меженаш уггаре а оьшуш хуьлу. 23Оцу кӀезиг хеташ йолчу дегӀан меженийн вай чӀогӀа ларам бо. Вешан бехке йолу меттигаш вай, эхь-бехк а хетий, дӀахьулйо. 24Ткъа важа йолу меженаш дӀахьулъян а ца оьшу. Амма Дала шатайпа вовшахтесна дегӀан меженаш, сий дан оьшучу меженийн алссам сий а деш. 25Иза ду, дегӀана чохь къастамаш ца байтархьама. Мелхо а, дегӀан меженаша вовшийн цхьатерра гӀайгӀа бан беза. 26Нагахь дегӀан цхьана декъан лазам хилча, дерриг а дегӀан а лазам хуьлу. Нагахь дегӀан меженех цхьана меженна хастам бахь, вукхеран а цуьнца цхьаьна самукъадолу+.

27Цу тайппана, шу Дала леррина Къобалвинчун дегӀ ду, ткъа шух хӀора а цу дегӀан меже ю+. 28+Динан тобанашкахь Дала цхьаберш векалш, вуьш пайхамарш, кхозлагӀнаш динан хьехамчаш бина дӀахӀиттийна. Цул сов, цхьаболчарна тамашийна гӀуллакхаш дан ницкъ белла, вукхарна адамаш тодан похӀма делла. Иштта уллорачарна гӀо дан похӀма а, урхаллин похӀма а, тамашийна мотт бийцаран похӀма а делла Цо+. 29Массо а буй те векалш? Берриш а буй те пайхамарш? Массо а хуьлий те хьехархой? Я массарах а хуьлий те тамашийна гӀуллакхаш дийраш? 30Массеран ду ткъа адамаш тодаран похӀма? Массара а дуьйций те Делан Синерачу тамашийначу меттанашкахь? Массеран дуй ткъа и меттанаш гочдаран похӀма а? 31Оцу похӀманел а сов долчу похӀманашна тӀекхийда шу.

Ткъа аса оцу дерригенал а лакхара болу некъ гойтур бу шуна+.

13

Безамах лаьцна

13^1Нагахь санна аса адамийн я маликийн
меттанашкахь къамел деш делахь а,
амма сан безам бацахь,
со зевне зурма
я бекаш болу горгали санна хуьлу.

2+Нагахь санна Делера болу хаамаш баран похӀма сан делахь а,
ерриге а къайленаш суна евзаш елахь а,
мел болу кхетам сан белахь а,
лаьмнаш а меттахдаххал тешар сан делахь а,
амма сан безам бацахь,
со хӀумма а вац+.

3Нагахь санна аса сайн берриг а бахам дӀабекъахь а,
ур-атталла сайн дегӀ ас дагадайтахь а[*],
амма сан безам бацахь,
суна цунах цхьа а пайда ца хуьлу.
4Безам собаре а, дика а хуьлу.
Безамца хьагӀ а ца хуьлу.
Безамо дозалла а ца до, иза кура а ца хуьлу.
5Безамо лело ца дезарг ца леладо,
шена пайден дерг ца лоьху,
атта оьгӀаз ца оьху,
шена дина вон дагар ца до.
6Безам харцдолчух боккха ца боь,
ткъа цунна бакъдерг хазахета.
7Безамо доллу хӀума а ловш хуьлу,
массо а хенахь цуьнца тешар а хуьлу,
гуттара а цуьнца сатийсар а хуьлу,
массо а хенахь цуьнца садеттар а хуьлу.
8Безам цкъа а хедар бац.
Делера болчу хаамех аьлча,
уьш кхачор бу.
Синера долчу меттанех аьлча,
уьш совцор ду.
Дала беллачу кхетамах аьлча,
иза дӀабоккхур бу.

9ХӀунда аьлча вайн кхетам кхоччуш болчу барамехь ца хуьлу,
ткъа Делера болу хаамаш кхоччуш буьззина ца хуьлу.

10Ткъа кхачамалла йолу хан еача,
кхоччуш болчу барамехь цахилларг дӀадоккхур ду.

11Со жима бер долчу хенахь,
аса жимачу беро санна дийца а дуьйцура,
ойланаш а йора.

Жимачу беран санна кхетам а бара сан.

Ткъа хӀинца со стаг а хилла дӀахӀоьттича,
берийн хӀуманаш дитина аса+.

12Цкъа хӀинца-м вайна дерриге а гӀийла гойтуш долчу куьзганехула санна го.

Ткъа цу хенахь юьхь-дуьхьал гур ду вайна.

Цкъа хӀинца-м сан кхетам кхоччуш бац,
ткъа цу хенахь сан кхоччуш довзар хир ду,
со Далла вевзаш ма-хиллара+.

13Цкъа хӀинца долуш дерг хӀара кхоъ ду:

тешар, сатийсар, безам.

Ткъа безам царах уггаре а лакхара бу.

14

Дала шайна делла похӀманаш динан тобанна пайденна хилийта

14^1Шайна чохь безам хилийта гӀерта. Делан Сино луш долчунна тӀекхийда – уггаре а чӀогӀа дезаш хилалаш Делера болу хаамаш бар+. 2ХӀунда аьлча тамашийначу маттахь къамел дечо адамашка ца дуьйцу, цо Деле дуьйцу. Цо дуьйцучух цхьа а ца кхета, ткъа иза Делан Синехула къайленаш юьйцуш ву. 3Делера хаамаш бечо адамашка дуьйцу, уьш синца чӀагӀбархьама а, иракарахӀитторхьама а, тебархьама а. 4Тамашийнчу маттахь къамел дийриг шен синца чӀагӀло, ткъа Делера болу хаамаш бечо динан тоба чӀагӀйо.

5Аша массара а тамашийначу меттанашкахь дуьйцийла лаьа суна. Амма кхин а сов лаьа суна, Делера болу хаам аша бойла, хӀунда аьлча Делера болу хаамаш бийриг пайдехь ву оцу меттанашкахь дуьйцуш волчул а. И дуьйцург, цо ша гочдича бен, пайденна хир дац, динан тоба цу дуьйцучуьнца чӀагӀъяйтархьама+. 6Динан вежарий, нагахь со шу долчу а веана, аса тамашийначу меттанашкахь дийцича, шуна хӀун пайда хуьлу, нагахь и дуьйцуш дерг Дала довзийтина хӀума а дацахь, я Дала белла кхетам иза бацахь, я Цуьнгара болу хаам иза бацахь, я хьехам бацахь?

7Ойла ехьа, са доццушехь, чуьра аз долучу хӀуманийн. Масала, дечиг-пондаро я шедаго тайп-тайпана аьзнаш долуьйтуш ца хилча, локху мукъам муха къасталур бу те? 8Нагахь санна турби чуьра долу аз къаьсташ ца хилча, хьан бийр бу тӀамана бан беза кечам+? 9Иштта аша а, тамашийна мотт а буьйцуш, кхетаме хаам ца бича, муха кхетор ву шаьш дуьйцучух? Аша дуьйцург, мохе дуьйцуш санна, эрна хир ду. 10Мел дукха ду-кх дуьнен чохь тайп-тайпана меттанаш, царах цхьа а бац шен маьӀна доцуш. 11Цундела суна оцу меттан маьӀна ца хиъча, кхечу къомах волуш санна хир ву со и буьйцуш волчунна, ткъа и мотт буьйцург кхечу къомах верг санна хир ву суна. 12Иштта шу а, Делан Са шайгахула гучудаккха шаьш гӀерта дела, динан тобанна чӀагӀонна Цо луш долчу похӀманийн дикалла совъяккха хьовсалаш.

13Цундела тамашийначу меттанашкахь дуьйцуш волчо, ша дуьйцург гочдан хаар деха Деле. 14ХӀунда аьлча аса тамашийначу маттахь доӀа деш хилча, Делан Сино сан синехула доӀа до, амма сан хьекъална иза пайденна дац. 15ТӀаккха аса хӀун дан деза? Аса сайн синца доӀа дийр ду, амма сайн хьекъалца а дийр ду ас иза. Сайн синца а, иштта сайн хьекъалца а эр ду аса Далла иллеш+. 16ХӀунда аьлча, ахьа Далла баркалла Цуьнан Синехула олуш хилча, ахьа дуьйцург шена хӀун ду ца хиъча, хӀокху гуламехь волчу хийрачу стага муха эр ду ахь аьллачу баркаллина: «Амин»+? 17Ахьа Далла олу баркалла тоъал дика хила а там бу, амма гуламехь волчу кхечунна цунах синца чӀагӀвалар ца хуьлу.

18Тамашийнчу меттанашкахь аша массара а дуьйцучул сов айса дийцарна, аса хастам бо Далла. 19Амма суна гӀолехь хета, динан тоба гулъеллачу хенахь, сайн хьекъалца пхи дош алар кхечарна хьехам бархьама, тамашийначу маттахь итт эзар дош олучул.

20Динан вежарий! Берийн санна, ойла йолуш ма хилийша! Вониг дарна тӀехь хилийша бераш санна, амма шайн ойланца даккхий хилийша!+
21+Товрат-хьехамаш тӀехь яздина ду:

«Кхин меттанаш дуьйцуш болчаьргахула а,
хийрачу махкахойн баганехула а
къамел дийр ду Аса цу халкъаца – боху Везачу Эло, –
амма тӀаккха а ладугӀур дац-кх цара Соьга»+.

22Иштта, тамашийначу меттанашкахь дийцар – билгало ю, амма и билгало, Ӏийсах тешаш болчарна а йоцуш, тешаш боцучарна ю. Ткъа Делера болу хаамаш хилар а цхьа билгало ю, амма и билгало, тешар доцучарна а доцуш, тешаш болчарна ю+.

23Нагахь берриг а динан гулам цхьаьна а кхетта, аша массара а тамашийначу меттанашкахь къамел дечу хенахь, шу долчу хийра нах я Ӏийсах цатешарш чубаьхкича, шу хьерадевлла аьлла хетар-м дац те царна+? 24Нагахь массара а Делера болу хаамаш бечу хенахь, шу долчу Ӏийсах цатешарг я хийра стаг чувеача, цунна хезначу дерригено а цунна къинош гучу а дохур ду, кхел а йийр ю. 25Оцу чувеанчу стеган деган къайленаш массарна гучуевр ю. ТӀаккха цо, гора а хӀоьттина, Далла Ӏибадат а деш, эр ду: «Шуна юкъахь билггал Дела ву!»+

Динан тоба гулъеллачу хенахь низам хила деза

26Сан динан вежарий! ЖамӀ а деш, суна ала луург хӀара ду. Шу цхьаьна гуламе гулделча, шун хӀораннан а хуьлу я назма, я хьехам, я Дала довзийтина хӀума, я тамашийначу маттахь болу хаам, я шух цхьаммо цу хааман маьӀна дуьйцу. Аша мел дийриг а шун динан тобанан чӀагӀонна хуьлийла+. 27Нагахь шух цхьаъ тамашийначу маттахь дийца воллуш велахь, тӀаккха аша шиммо, я уггар дукха кхааммо роггӀана дийца, ткъа кхечу цхьаммо аьлларг гочде. 28Нагахь санна гочдийриг шайна юкъахь вацахь, тамашийначу маттахь дуьйцуш верг динан тобанан гуламехь вист ма хилийта, цуьнга шена а, Далла а бен ма дийцийта. 29Пайхамарех шиммо я кхааммо Делера болу хаам бан беза, ткъа вукхара цара бохург талла деза+. 30Нагахь шух хиъна Ӏаш волчу цхьанна Дала хӀума довзуьйтуш делахь, хӀинцца дуьйцуш хилларг, вист а ца хуьлуш, саца. 31ХӀунда аьлча массеран а йиш ю Делера болу хаам рогӀехь ала. Цу тайпана массо а Ӏемар а бу, уьш иракарахӀиттор а бу. 32Пайхамаршна чуьра синош цу пайхамаршна муьтӀахь хуьлу. 33ХӀунда аьлча Дела низам цахиларан Дела вац, Иза синтеман Дела ву. Иштта хуьлу Делан долахь болчеран ерриге а динан тобанашкахь.

34Зударий гуламашкахь тийна хила беза. Царна бистхила ца магадо. Товрат-хьехамаш тӀехь ма-аллара, уьш муьтӀахь хила беза+. 35Нагахь санна шайна цхьа хӀума хаа лаахь, цара цӀахь шайн майранашка хатта деза цунах лаьцна, хӀунда аьлча эхье ду зуда динан тобанийн гуламашкахь йистхилар.

36Делан дош шуьгара схьадаьлла ткъа? Я шуна бен ца довзийтина иза? 37Ша пайхамар ву бохучунна я Делан Сино луш дерг шен долчунна хаа деза, аса шайга яздеш дерш Везачу Элан весеташ дуйла. 38Нагахь цхьаммо иза тӀе ца эцахь, иза ша а тӀеэцна хир вац.

39Иштта, динан вежарий, Делера болу хаамаш бар дезаш хилалаш! Тамашийнчу меттанашкахь дийцар а ма дехка+. 40Дерриге а оьзда а, низам долуш а леладе+.

15

Дала леррина Къобалвинарг веллачуьра денвалар

15^1ХӀинца, динан вежарий, айса хьехна болу хаза кхаъ шуна дагабаийта лаьа суна. Шу, иза тӀе а эцна, цу тӀехь дӀахӀиттира. 2Цу хазачу кхоэхула шу а кӀелхьардохуш ду, нагахь аса кхайкхийна кхаъ ма-бохху аша ларбахь. Иза кхечу тайпана хилча, шу цунах эрна тешнера+.

3+ХӀунда аьлча аса тӀеэцна болу а, шуна дӀабелла болу а уггар коьрта хьехам иштта бу: Делан Йозанаша ма-аллара, Дала леррина Къобалвинарг вайн къиношна тӀера велла+. 4+Иза дӀа а воьллира, ткъа кхозлагӀчу дийнахь, Делан Йозанаш тӀехь яздина ма-хиллара, ден а вира+. 5+Цул тӀаьхьа Иза, Кипина а, тӀаккха шийтта векална а хьалха веана, дӀахӀоьттира+. 6Цул тӀаьхьа Иза цхьана хеннахь пхеа бӀеннал сов болчу динан вежаршна хьалха дӀахӀоьттира. Царах дукхахберш хӀинца а дийна бу, ткъа цхьаберш дӀа а кхелхина. 7ТӀаккха Иза, Якъубана хьалха а веана, дӀахӀоьттира. Цул тӀаьхьа, массо а векалшна хьалха а веана, дӀахӀоьттира Иза+.

8+Уггар а тӀаьхьа, хеназа дуьнен чу даьлла бер санна волчу суна хьалха а веана, дӀахӀоьттира Иза+. 9+Ткъа векалех уггаре а кӀезигниг волу со-м векал ву ала хьакъ долуш а вац, хӀунда аьлча Делан долахь йолу, ерриге а Ӏийсах тешначийн тоба хӀаллакьян тӀаьхьаваьлла леллера со+. 10Амма Делан дика бахьанехь хӀинца со волуш верг хилла сох. Ткъа суна лерина Цуьнан дика а эрна ца хилла. Аса цара массара а хьегначул сов къахьегна. (Бакъду, иза аса ца динера, соьца долчу Делан дикано динера.)+
11Иштта, иза я со велахь а, я важа векалш белахь а, оха массара а шуна хьоьхург цхьаъ ду, ткъа шу цунах теша а тешна.

Вай деллачуьра дендийр ду

12Нагахь оха, Дала леррина Къобалвинарг веллачуьра денвина бохуш, хьехамаш беш хилча, шух цхьаболчара муха олу веллачуьра денвалар ца хуьлу+? 13Веллачуьра денвалар хуьлуш ца хилча, Дала леррина Къобалвинарг а ма ца хуьлу веллачуьра денвина? 14Дала леррина Къобалвинарг денвина ца хилча, тхан хьехамаш а эрна хуьлу, шун тешар а хуьлу эрна. 15Цул сов, оха Делах лаьцна харцтоьшаллаш деш хилар гучудер дара. ХӀунда аьлча оха Делах лаьцна тоьшалла дира, Ша леррина Къобалвинарг Цо веллачуьра денвина аьлла. Амма нагахь санна белларш денбийр бацахьара, Цо Иза веллачуьра денван ца тарлора. 16Нагахь белларш денбеш ца хилча, тӀаккха Дала леррина Къобалвинарг а денвина ца хуьлу. 17Ткъа нагахь Дала леррина Къобалвинарг денвина вацахьара, шун тешар а эрна хир дара, шу а шайн къиношлахь хир дара+. 18ТӀаккха, Дала леррина Къобалвинчуьнца а болуш, белларш а ма хуьлу хӀаллак+? 19Нагахь Дала леррина Къобалвинчух долу вайн тешар вай кху дуьнен чохь дехаш долччу ханна бен дацахьара, массо а адамал уггаре а декъаза адамаш хир дара вай.

20Делахь а, беллачарна юкъара болу дуьххьарлера стом санна, Дала леррина Къобалвинарг веллачуьра ден ма вина+. 21Валар адамехула деана долу дела, веллачуьра денвалар а хуьлу адамехула+. 22Дерриг а адам, Адамца доьзна хиларна, лийриг хиларе терра, Дала леррина Къобалвинчуьнца доьзна хиларна дерриг а адам дендийр ду. 23Амма хӀораннан а шен-шен рагӀ хир ю. Дала леррина Къобалвинарг денбинчарах дуьххьарлераниг ву. ТӀаккха Иза схьавеача, Цуьнан долахь берш а денбийр бу+. 24Цул тӀаьхьа, Дала леррина Къобалвинчо стигалара массо а куьйгалхой а, ницкъаш а, олахой а хӀаллак а бина, Да волчу Деле паччахьалла дӀаделча, дуьненан чаккхе хир ю+. 25+ХӀунда аьлча Цо паччахьалла дан дезар ду, Дала леррина Къобалвинчун массо а мостагӀий Дала Цуьнан когашка охьабахккалц+. 26Ткъа валар уггаре а тӀаьххьара мостагӀа санна хӀаллакдийр ду. 27+ХӀунда аьлча, Делан Йозанаша ма-бохху, «Цо массо а хӀума Цуьнан когашка охьадиллина». Ткъа вай-м кхета «массо а хӀума» Цуьнан когашка охьадиллина бохург, Дела воцург, массо а хӀума дуйла+. 28Массо а хӀума Дала леррина Къобалвинчун дола дӀаделча, КӀанта Ша а дӀалур ву Делан дола, Шен кара дерриг а делла волу Дела массанхьа а массо а хӀуманна тӀехь Олахо хилийтархьама+.

29Иштта, белларш денлуш ца хилча, беллачеран дуьхьа шаьш хих чекхдохуьйтучара дийриг хӀун ду? Нагахь белларш баккъалла а денбийрг ца хилча, беллачеран дуьхьа шаьш хих стенна чекхбохуьйту цара? 30Вай а хӀора сахьтехь ваьш кхерамечу хьола хӀунда хӀуьттуьйту+? 31Ва динан вежарий! Вайн Веза Эла волчу, Дала леррина къобалвинчу Ӏийсаца шу хиларна, сайн долчу дозаллица чӀагӀо йо ас, со хӀора дийнахь леш ву аьлла+. 32+Нагахь Эпасехь со адамийн сатийсарца бен «акхаройх» таса ца велча, суна хӀун пайда хир бара? Нагахь беллачийн денбар хуьлуш ца хилча, тӀаккха: «Юушший, молушший Ӏей вай, кхана вай лийр долу дела!»+

33Ма Ӏехалолаш, вежарий! «Вочу накъосто дика амал талхайо». 34Шаьш хила ма-дезза метта а дуьйлий, къинош леточуьра совца. Ткъа шуна эхь хетийта эр ду ас: шух цхьаболчарна Дела вовза а ца вевза+.

Вайн керла дегӀ муха хир ду?

35Цхьаммо хатта тарло: «Белларш муха денбо? Церан дегӀ муха хир ду?» – аьлла+. 36ХӀай сонтаниг! Ахьа дӀадийна хӀу дендийр ма дац, иза цкъа ша делча бен+. 37Ахьа лаьттах хӀу дӀадоьчу хенахь, ялтин хиндолчу куьцехь[*] дӀа ма ца доь ялта. Амма дерзина тӀедолу хӀу дӀадоь ахьа, иза муьлхха делахь а, я кӀен, я кхечу ялтин. 38ТӀаккха оцу хӀух хиндерг, Шена хеттачу куьцехь, Дала Ша кхуллу. Цо хӀора а хӀуьнан цуьнан шен бен доцу куц кхуллу.

39ХӀора шена чохь са долчу хӀуманан дегӀ тайп-тайпана ду. Адамийн дегӀ шатайпана ду. Дийнатийн дегӀ кхечу тайпана ду. ЧӀерийн а, олхазарийн а церан шайн бен доцу дегӀ ду.

40Иштта стигалшкахь а, лаьттахь а шатайпана догӀмаш хуьлу. Амма стигалшкарчу догӀмийн хазалла шатайпана ю, ткъа лаьттарчу догӀмийн хазалла кхечу тайпана ю. 41Малхан шен хазалла ю, ткъа беттан, седарчийн хазалла шатайпана ю. Седарчий а шен-шен хазаллица вовшех къастало.

42Иштта белларш а хуьлу, уьш денбелча. Лаьттах дӀадийна долу дегӀ телхина дӀадолу, ткъа дендийр долу дегӀ телхар дац+. 43Лаьттах а дохуьйтуш, дӀадоьчу хенахь дегӀ сийсаза хуьлу, ткъа дендечу хенахь иза хазаллех дуьзна хир ду. ДӀадоьчу хенахь дегӀ эгӀаза хуьлу, ткъа дендечу хенахь иза ницкъ болуш хир ду. 44Кху дуьненахь денделла дегӀ дӀадуьйш ду, ткъа вукху дуьненна лерина долу дегӀ дендийр ду. Нагахь кху дуьненна лерина долу дегӀ хилча, вукху дуьненна долу дегӀ а хуьлу. 45+Делан Йозанаш тӀехь аьлла ма ду: «Дуьххьарлера адам хилла волу Адам, чу са а дуьллуш, денвелира». Ткъа тӀаьххьара волу Адам адамаш дендо са ду+. 46Кху дуьнен чу дуьххьара деанарг дендийриг дац. Мелхо а, кху дуьненахь денделларг цкъа хьалха деана ду, ткъа цул тӀаьхьа дендийриг деара. 47Дуьххьарлера адам, поппарх дина а долуш, кху дуьненара ду. ШолгӀа адам стигалшкара ду+. 48Кху дуьненара массо а адам лаьттарчу поппарх дина адам санна ду. Амма стигалшна билгалдаьккхина массо а адам Стигалшкарниг санна ду. 49Лаьттарчу поппарх вина волчун вастехь вай ма-хиллара, стигалшкарчун вастехь а хир ду вай[*]+.

50Динан вежарий! Аса хӀара эр ду шуьга: шайна чохь дилха а, цӀий а долуш долу вайн догӀмаш Делан Олалле кхача йиш яц. Ткъа иштта телхина дӀадолург телхар доцучуьнга кхача йиш яц.

51+ЛадогӀалаш, къайлаха долу цхьа бакъдерг довзуьйту ас шуна: вай дерриш а лийр дац, амма вай дерриш а хуьйцур ду+. 52Иза хир ду цӀеххьана, бӀаьрган негӀар а тохале, турбано тӀаьххьара зурма лекхча. Турбано зурма ма-леккхи, белларш телхар боцучу тайпана ден а бийр бу, ткъа вай хуьйцур а ду+. 53ХӀара телхар долу дегӀ телхар доцучу тайпана хила дезар ду. Ткъа лен долу дегӀ, цкъа а лийр доцуш хилла, дӀахӀотта дезар ду+. 54+ТӀаккха хӀара телхар долу дегӀ телхар доцучу тайпана а хилча, ткъа хӀара лен долу дегӀ цкъа а лийр доцуш дӀа а хӀоьттича, кхочушхир ду Делан Йозанаш тӀехь яздинарг:

«Ӏожалла дӀа а кхаьллина,
толам баьккхина»+.

55+«Ӏожалла, мичахь бу хьан толам?

Мичахь ю, Ӏожалла, хьан ю?»+

56Ӏожаллин ю къино ло. Ткъа къинан ницкъ товрат-хьехамашкахь бу+. 57Хастам бу Дала леррина къобалвинчу вайн Веза Эла волчу Ӏийсагахула вайна толам лучу Далла!+

58Сан хьоме динан вежарий! ЧӀагӀлой а хилалаш, меттах ца довлуш а латталаш. Шаьш Везачу Элана лерина деш долчу гӀуллакхех дуьззина хилалаш, хӀунда аьлча шуна хаьа, шаьш Везачу Элаца доьзна долу дела, аша мел деш долу гӀуллакх эрна довр доцийла.

16

ЯхӀуд-махкахь болчу Делан нахана гулдеш долу ахча

16^1+Делан нахана аша дала деза ахча гулдеш долу гӀуллакх, галатахойн динан тобанашна аса ма-хьеххара, леладе+. 2ХӀора кӀиранан дуьххьарлерчу дийнахь шух хӀораммо а, шайна карадеанчу ахчане хьаьжжина, цунах цхьадолу дакъа Ӏалашде, со дӀавеанчу хенахь ахча гулдар оьшуш ца хилийтархьама+. 3Со дӀавеанчул тӀаьхьа, аша къобал мел винарг аса Ярушалаймехь йолчу тобанан куьйгалхошна деша леринчу айса яздинчу кехаташца цхьаьна цига дӀахьажор ву, и гулдинарг цаьрга дӀадалийтархьама+. 4Нагахь сан Ярушалайме дӀавар диканца хилахь, уьш соьца дӀабогӀур бу.

ПахӀалан дагахь дерг

5+Македон-махкахула чекхваьлча, со шу долчу вогӀур ву, хӀунда аьлча сан Македонехула ван ойла ю+. 6Шу долчохь со жимма соцур ву, аса Ӏа даккха а тарло шуьца. Цул тӀаьхьа аса шуьга со новкъа воккхуьйтур ву, мичча ваха дезаш иза делахь а. 7ХӀунда аьлча тӀехволлушехь шу гина Ӏа ца лаьа суна. Везачу Эло сайна пурба лахь, шуьца дикка хан яккха лаьа суна.

8+Жуьгтийн «ШавуӀот» цӀе йолу ялта чудерзоран дезде тӀекхаччалц Ӏийр ву со Эпасехь+. 9Суна дуьхьалбевлларш дукха белахь а, хаза кхаъ дӀакхайкхо кхузахь йоккха а, шуьйра а неӀ дӀайиллина ю суна.

10+Нагахь шу долчу Тимапи вагӀахь, цунна цхьанна а агӀор кхерам ца хилийта хьовсалаш, хӀунда аьлча цо дийриг а, ас ма-дарра, Везачу Элана лерина гӀуллакх ду+. 11Цундела цхьа а цунах ца вешаш ма хилалаш. ТӀаккха иза гӀоза-маьрша новкъа ваккха, со волчу ван цуьнан таро хилийтархьама. Иза кхечу динан вежаршца цхьаьна схьаваре хьоьжуш ву со.

12Вайн динан ваша волу Апа-Леса шу долчу кхочийла чӀогӀа лиира суна. Амма иза кхоччуш къар ца велира[*], цкъа хӀинца шу долчу дӀа ца веача. Иза, шен йиш ма-хилли, дӀавогӀур ву+.

ТӀаьххьара дешнаш

13Шу сема хилалаш, шайн тешарехь чӀагӀлой Ӏелаш, доьналла долуш а, майрра а латталаш+. 14Аша массо а хӀума безамца деш хила деза+.

15+Шуна массарна а бевза Сетипанан доьзал. Ахаехь болчу Ӏийсах тешначарна юкъахь уьш дуьххьарлерачарах буйла а хаьа шуна. Цара шайн дегнаш Делан нехан гӀуллакх дарна тӀедерзийна. Цундела аса доьху шуьга, динан вежарий,+
16уьш санна болчу нахана а, цаьрца цхьаьна гӀуллакх деш а, къахьоьгуш а мел болчарна а муьтӀахь хилалаш+.

17Сетипан, Партунат, Ахайк со волчохь хилар суна чӀогӀа хазахета. Шу суна юххехь ца хиларна, цара, шун метта гӀо дора суна. 18Цара сан а, шун а синош иракарахӀиттийра. Уьш санна болчеран ларам белаш.

19+Асиа-махкарчу динан тобанаша маршаллаш доуьйту шуьга. Ӏакхилас а, ПхьаьрскӀилата а, церан цӀерачу динан тобанехь болчара а мерза маршаллаш доуьйту шуьга, шаьш, шу санна, Везачу Элан долахь хиларна+. 20Массо а динан вежарша а маршаллаш доуьйту шуьга.

Доггах[*] вовшашка маршалла хатта+.

21Аса, ПахӀала, сайн куьйган йозанца дӀадоуьйту шуьга и маршаллаш+.

22Нагахь Веза Эла ца везаш цхьаъ велахь, неӀалт хуьлийла цунна.

Марана-тхьа[*]. Волахь, вайн Веза Эла!+

23Веза Эла волчу Ӏийсан дика хуьлийла шуьца.

24Сан безам а хуьлийла шуьца массаьрца а, Дала леррина Къобалвинчу Ӏийсан долахь вай долу дела.

* 2:1 Делан къайленах – цхьадолчу тептарш тӀехь яздина ду: Делах лаьцна долчу тоьшаллех.

* 2:13 Я иштта: Синца доьзна хӀуманаш Синан дешнийн гӀоьнца кхетадо.

* 5:5 Цуьнан синан лаамаш хӀаллак а байтина – я иштта: цуьнан дегӀ хӀаллак а дайтина.

* 7:8 Зударий белла бисинчаьрга – я иштта: зуда ялоза болчаьрга.

* 10:9 Дала леррина Къобалвинарг – цхьадолчу тептарш тӀехь дӀаяздина ду: Веза Эла.

* 11:10 Я иштта: Цу бахьаненна а, маликийн дуьхьа а зудчун коьртахь тиллина хӀума хила еза, шен олалла билгалдаккха. Я иштта: Цу бахьаненна а, маликийн дуьхьа а зудчун паргӀато хила еза, шен коьрта хӀума тилла я ца тилла.

* 13:3 Ур-атталла сайн дегӀ аса дагадайтахь а – я иштта: ур-атталла сайн дегӀ аса, дозалла дархьама, дӀаделлехь а.

* 15:37-44 Куьцехь – Грекийн маттахь «куц» а, «дегӀ» а дешнийн маьӀнехь цхьа дош бен дац («совма»).

* 15:49 Цхьадолчу тептарш тӀехь: стигалшкарчун вастехь а хуьлийла вай.

* 16:12 Амма иза кхоччуш къар ца велира – я иштта: Амма Делан лаам банне а бацара иза цкъа хӀинца шу долчу дӀаваийта.

* 16:20 Доггах – ма-дарра аьлча: Беза барт баккхарца...

* 16:22 Марана-тхьа – и дош арамхойн маттера ду. Цуьнан маьӀна: «Волахь, вайн Веза Эла!» – бохург ду.

+ 1:2 Векалийн 18:1.
+ 1:2 Век 18:1-17, Рим 1:7
+ 1:5 2 Ко 8:7, 2 Ко 9:11

+ 1:7 Лак 17:30, 1 Та 3:13, 1 Та 4:16-18, Пил 3:20

+ 1:8 Пил 1:6

+ 1:9 Яй 17:21, 1 Я 1:3, 1 Та 5:24, 2 Та 3:3, Ӏеб 10:23

+ 1:10 1 Ко 11:18
+ 1:11 1 Ко 3:3
+ 1:12 Векалийн 18:24.

+ 1:12 Век 18:24, Век 19:1, 1 Ко 3:4-5, 1 Ко 4:6, 1 Ко 6:12, Тит 3:13, Яй 1:42

+ 1:13 Эпа 4:4-5

+ 1:14 а: Векалийн 18:8; б: Векалийн 19:29; Римхошка 16:23.

+ 1:14 Век 18:8, Рим 16:23
+ 1:16 1 Коринтхошка 16:15.
+ 1:16 1 Ко 16:15
+ 1:17 2 Ко 10:10
+ 1:18 1 Ко 2:1, 2 Ко 2:15, Рим 1:16
+ 1:19 ЕшаӀ-ЯхӀу 29:14 (Грекийн).
+ 1:19 Еш 29:14

+ 1:20 а: Аюб 12:17; ЕшаӀ-ЯхӀу 19:12; 33:18; б: ЕшаӀ-ЯхӀу 44:25.

+ 1:20 Киц 21:30, Еш 44:25, Рим 1:22, 1 Ко 3:19

+ 1:22 Мат 12:38, Мрк 8:11, Яй 2:18, Яй 4:48, Яй 6:30

+ 1:23 Гал 5:11
+ 1:24 1 Ко 2:7, Ков 2:3
+ 1:28 Якъ 2:5
+ 1:29 Рим 3:27, Эпа 2:9
+ 1:30 Эпа 1:7, Пил 3:9
+ 1:31 Ярми-ЯхӀу 9:24.
+ 1:31 Ярм 9:24, 2 Ко 10:17
+ 2:1 1 Ко 1:18, 2 Ко 2:15
+ 2:2 Гал 6:14
+ 2:3 Векалийн 18:9.
+ 2:3 2 Ко 11:30, 2 Ко 12:5, Гал 4:13
+ 2:4 1 Ко 4:20
+ 2:5 2 Ко 4:7, 2 Ко 6:7
+ 2:6 Пил 3:15
+ 2:7 Ков 2:3
+ 2:8 Яй 7:48, Век 13:27
+ 2:9 ЕшаӀ-ЯхӀу 64:4.
+ 2:9 Еш 52:15, Еш 64:4, Еш 65:17
+ 2:10 Мат 16:17, 1 Я 2:20
+ 2:11 Киц 20:27
+ 2:12 Рим 8:15
+ 2:13 2 Ко 1:12, Яй 6:45
+ 2:14 Яй 14:17, Рим 8:7
+ 2:16 ЕшаӀ-ЯхӀу 40:13 (Грекийн).
+ 2:16 Еш 40:13, Рим 11:34
+ 3:2 Ӏебархошка 5:12, 13.
+ 3:2 1 Ки 2:2, Ӏеб 5:13
+ 3:3 1 Ко 1:10-11, Гал 5:19-20
+ 3:4 1 Коринтхошка 1:12.

+ 3:5 Век 18:24, Век 19:1, 1 Ко 1:12, 1 Ко 4:6, 1 Ко 16:12, Эпа 3:7, Ков 1:25

+ 3:6 а: Векалийн 18:4-11; б: Векалийн 18:24-28.

+ 3:6 Век 18:4-11, Век 18:27-28, Яй 4:36-38
+ 3:7 Гал 6:3
+ 3:8 Мат 16:27, 2 Я 1:8
+ 3:9 2 Ко 6:1, Эпа 2:20-22
+ 3:10 Рим 15:20

+ 3:11 Еш 28:16, Эпа 2:20, Ков 2:7, Довз 21:14

+ 3:13 1 Ко 1:7, 1 Ко 4:5, 1 Ки 1:7

+ 3:15 Ӏамос 4:11, Зак 3:2

+ 3:16 1 Коринтхошка 6:19; 2 Коринтхошка 6:16.

+ 3:16 Рим 8:9, 1 Ко 6:19, 2 Ко 6:16
+ 3:17 Эпа 2:21
+ 3:19 Аюб 5:13.

+ 3:19 Киц 21:30, Еш 44:25, 1 Ко 1:20, Аюб 5:13

+ 3:20 Забур 93:11.
+ 3:20 Заб 93:10-11
+ 3:23 2 Ко 10:7, Гал 3:29
+ 4:4 Век 23:1, Аюб 9:2, Аюб 9:15

+ 4:5 Мат 7:1, Рим 2:1, Аюб 12:22, Уст 12:14, Дан 2:22, 2 Ко 10:18

+ 4:6 Век 18:24, Век 19:1, 1 Ко 1:12, 1 Ко 3:5

+ 4:7 Яй 3:27
+ 4:8 ХӀуш 12:8, Зак 11:5, Довз 3:17
+ 4:9 Рим 8:36
+ 4:10 2 Ко 11:19, 2 Ко 13:9
+ 4:11 2 Ко 11:27, Пил 4:12
+ 4:12 Векалийн 18:3.

+ 4:12 Век 18:3, Мат 5:44, 1 Ки 3:9, Рим 12:14

+ 4:14 2 Ко 6:13
+ 4:15 Пхьал 1:10
+ 4:16 1 Коринтхошка 11:1; Пилапхошка 3:17.
+ 4:16 1 Ко 11:1, 1 Та 3:7, 2 Та 3:7
+ 4:17 Век 16:1, 1 Ко 16:10, 1 Ти 1:2
+ 4:19 1 Ко 11:34, 1 Ко 16:5, 2 Ко 1:15-16
+ 4:20 1 Ко 2:4
+ 4:21 2 Ко 10:2, 2 Ко 13:2
+ 5:1 Карлабаьккхинарг 22:30.

+ 5:1 2 Ко 12:21, Ӏам 18:8, Кар 22:30, Кар 27:20, Ӏамос 2:7

+ 5:3 Ков 2:5
+ 5:5 2 Ко 2:6, 1 Ти 1:20, Киц 23:14
+ 5:6 Галатахошка 5:9.
+ 5:6 Мат 13:33, Лак 13:21, Гал 5:9
+ 5:7 Арадаккхар 12:5.
+ 5:7 Ара 12:15, Кар 16:3
+ 5:8 Арадаккхар 13:7; Карлабаьккхинарг 16:3.
+ 5:8 Мрк 8:15, Лак 12:1
+ 5:9 Эпа 5:11, 2 Та 3:14
+ 5:11 2 Та 3:6
+ 5:13 Карлабаьккхинарг 13:5; 17:7 (Грекийн).
+ 5:12 Мрк 4:11, Кар 17:7
+ 6:1 Мат 18:17
+ 6:2 Мат 19:28
+ 6:5 1 Ко 15:34
+ 6:7 Мат 5:39-40
+ 6:9 Гал 5:21, Эпа 5:5, Ара 20:14, Ӏеб 13:4
+ 6:10 Мрк 7:21-23, Гал 5:19-21

+ 6:11 Эпа 2:2, Яй 13:8, Эпа 5:26, Тит 3:5, Ӏеб 10:22

+ 6:12 1 Коринтхошка 10:23.
+ 6:12 1 Ко 10:23
+ 6:15 Эпа 5:30
+ 6:16 Доладалар 2:24.
+ 6:16 Дол 2:24, Мрк 10:7-8, Эпа 5:31
+ 6:17 Эпа 4:4
+ 6:18 Гал 5:19, Эпа 5:3, 1 Та 4:3

+ 6:19 1 Коринтхошка 3:16; 2 Коринтхошка 6:16.

+ 6:19 Рим 14:7
+ 6:20 2 Ки 2:1, 1 Ко 7:23
+ 7:3 Ара 21:10
+ 7:5 Ара 19:15, 1 Ше 21:1, Мат 4:3, 1 Та 3:5
+ 7:6 2 Ко 8:8
+ 7:7 Мат 19:11-12, 1 Ко 12:4, 1 Ки 4:10
+ 7:9 1 Ти 5:14

+ 7:10, 11 Маттай 5:32; 19:9; Марк 10:11, 12; Лака 16:18.

+ 7:10 Мал 2:16, Мрк 10:9
+ 7:11 Мрк 10:11
+ 7:12 Ӏезар 10:3, Ӏезар 10:11
+ 7:14 Мал 2:15
+ 7:16 1 Ки 3:1
+ 7:18 Век 15:1-2, Гал 5:2

+ 7:19 Рим 2:28-29, Гал 3:28, Гал 5:6, Ков 3:11

+ 7:22 Яй 8:32, Якъ 2:12, 1 Ки 2:16, Рим 6:18, 2 Ко 3:17, Гал 5:1, Пхьал 1:16, Рим 6:22

+ 7:23 1 Ко 6:20, Ӏам 25:42, Ӏам 25:55
+ 7:25 2 Ко 8:10-11
+ 7:30 2 Ко 6:10
+ 7:31 1 Ки 4:7, 1 Я 2:17
+ 7:32 Мат 6:25, Лак 10:41
+ 7:38 Ӏеб 13:4
+ 7:39 Рим 7:2
+ 8:1 Век 15:20, Век 15:29, 1 Ко 13:4-13
+ 8:2 Гал 6:3
+ 8:3 Гал 4:9

+ 8:4 Кар 4:35, Кар 6:4-5, Шам 12:21, Еш 41:24

+ 8:6 Мал 2:10, Эпа 4:6, Яй 1:3, Рим 11:36, Ков 1:16, Ӏеб 1:2

+ 8:7 1 Ко 10:28-29

+ 8:8 Мрк 7:19, Век 10:12-15, Рим 14:14

+ 8:10 Рим 14:1, Век 15:29, 1 Ко 10:19, Довз 2:14

+ 8:11 Рим 14:15
+ 8:13 Рим 14:21
+ 9:1 1 Та 2:6-7, Пхьал 1:8, Век 9:3-6
+ 9:4 2 Та 3:8-9

+ 9:5 Мрк 6:3, Яй 2:12, Яй 7:3, Век 1:14, 1 Ко 9:5, Гал 1:19, Мрк 1:30

+ 9:6 Век 4:36, Век 13:2, Век 15:36, Гал 2:9
+ 9:7 2 Ко 10:4, 2 Ти 2:3, Киц 27:18
+ 9:9 Карлабаьккхинарг 25:4; 1 Тимапига 5:18.
+ 9:9 Кар 25:4, 1 Ти 5:18
+ 9:10 Рим 4:23-24, 2 Ти 2:6
+ 9:11 Римхошка 15:27.
+ 9:11 Рим 15:27, Гал 6:6
+ 9:13 Карлабаьккхинарг 18:1.
+ 9:13 Ӏам 6:16, Ӏам 6:26
+ 9:14 Маттай 10:10; Лака 10:7.
+ 9:14 Лак 10:7, 1 Ти 5:18
+ 9:15 Век 18:3
+ 9:16 Рим 1:14
+ 9:17 Гал 2:7
+ 9:18 2 Ко 11:7, 2 Ко 11:9
+ 9:19 2 Ко 4:5
+ 9:20 Век 16:3, Век 21:23-26
+ 9:21 Рим 2:12, Рим 2:14, Гал 2:3
+ 9:22 2 Ко 11:29, 1 Ко 10:33
+ 9:24 Гал 5:7
+ 9:25 1 Ки 5:4, Пил 3:14, 2 Ти 2:5

+ 10:1 а: Арадаккхар 13:21,; б: Арадаккхар 14:22-29.

+ 10:1 Ара 13:21, Ара 14:22
+ 10:3 Арадаккхар 16:35.
+ 10:3 Ара 16:15, Ара 16:35, Кар 8:3
+ 10:4 Арадаккхар 17:6; Лелар 20:11.
+ 10:5 Лелар 14:29, 30.
+ 10:5 Лел 14:29, Лел 14:36-37
+ 10:6 Лелар 11:4.
+ 10:6 Лел 11:4-6, Заб 77:18
+ 10:7 Арадаккхар 32:6.
+ 10:7 Ара 32:6
+ 10:8 Лелар 25:1-18.
+ 10:8 Лел 25:1-9
+ 10:9 Лелар 21:5, 6.
+ 10:9 Заб 94:9, Лел 21:5-6
+ 10:10 Лелар 16:41-49.
+ 10:10 Лел 14:29-37
+ 10:11 Рим 4:23
+ 10:12 Рим 11:20-21

+ 10:13 1 Ко 1:9, Аюб 5:19, Заб 33:20, 2 Ки 2:9

+ 10:14 1 Я 5:21

+ 10:16 Маттай 26:26-28; Марк 14:22-24; Лака 22:19, 20.

+ 10:16 Мрк 14:22-23, Яй 6:51, 1 Ко 11:23-26
+ 10:17 Рим 12:5, 1 Ко 12:12-13, Эпа 4:25
+ 10:18 Ӏамалъяр 7:6.
+ 10:18 Ӏам 3:3, Ӏам 7:15
+ 10:19 Век 15:29, 1 Ко 8:4, Довз 2:14
+ 10:20 Карлабаьккхинарг 32:17 (Грекийн).
+ 10:20 Кар 32:17, Заб 105:37
+ 10:21 2 Ко 6:15
+ 10:22 Карлабаьккхинарг 32:21.
+ 10:22 Кар 32:21, Уст 6:10
+ 10:23 1 Коринтхошка 6:12.
+ 10:23 1 Ко 6:12
+ 10:24 1 Ко 13:5, Пил 2:21
+ 10:25 1 Ко 8:7
+ 10:26 Забур 23:1.
+ 10:26 Заб 23:1
+ 10:27 Лак 10:8
+ 10:30 Рим 14:6
+ 10:31 Ков 3:17
+ 10:32 1 Ко 8:13, Рим 14:13
+ 10:33 1 Ко 9:22, 2 Ко 12:14
+ 11:1 1 Коринтхошка 4:16; Пилапхошка 3:17.
+ 11:1 1 Ко 4:16, 1 Та 1:6, 2 Та 3:7

+ 11:3 Эпа 1:22, Эпа 4:15, Дол 3:16, Эпа 5:23, Яй 14:28, 1 Ко 15:24

+ 11:5 ТӀаьххь 22:14, Лак 2:36, Век 21:9
+ 11:6 Кар 21:12
+ 11:7 Доладалар 1:26, 27.
+ 11:7 Дол 1:26
+ 11:8, 9 Доладалар 2:18-23.
+ 11:8 Дол 2:21-23
+ 11:9 Дол 2:18
+ 11:11 Гал 3:28
+ 11:15 Лел 5:18
+ 11:18 1 Ко 1:10-12
+ 11:19 1 Я 2:19
+ 11:22 Киц 17:5
+ 11:23 Гал 1:12
+ 11:24 Лак 22:19

+ 11:25 а: Арадаккхар 24:8; Ярми-ЯхӀу 31:31-34; б: Арадаккхар 24:6-8.

+ 11:25 Лак 22:20
+ 11:27 Яй 6:53-56
+ 11:32 Киц 3:12
+ 12:1 1 Ко 14:1
+ 12:2 Эпа 2:12
+ 12:3 1 Я 4:2-3
+ 12:4-11 Римхошка 12:6-8.
+ 12:4 Рим 12:6, Эпа 4:4-6
+ 12:5 Рим 12:7
+ 12:6 Пил 2:13
+ 12:9 Мат 17:20, 1 Ко 13:2

+ 12:10 Мрк 16:17, Век 2:4, Век 10:46, 1 Ко 14:2

+ 12:12 Римхошка 12:4, 5.
+ 12:12 Рим 12:5, 1 Ко 10:17, Эпа 4:25
+ 12:13 Гал 5:6, Эпа 2:14, Ков 3:11
+ 12:26 Рим 12:15

+ 12:27 Рим 12:5, Эпа 1:23, Эпа 4:12, Ков 1:18, Ков 1:24

+ 12:28 Эпасхошка 4:11.

+ 12:28 Век 11:27, Эпа 4:11

+ 12:31 1 Ко 14:1, 1 Ко 14:39

+ 13:2 Маттай 17:20; 21:21; Марк 11:23.

+ 13:2 Век 2:18, Мат 17:20, Мрк 11:23, 1 Ко 12:9

+ 13:11 Эпа 4:14
+ 13:12 Мат 5:8, 1 Я 3:2, 1 Ко 8:3, Гал 4:9
+ 14:1 1 Ко 16:14, 1 Ко 12:1
+ 14:5 Лел 11:29
+ 14:8 Лел 10:9
+ 14:15 Якъ 5:13, Эпа 5:19
+ 14:16 2 Ко 1:20, Довз 3:14
+ 14:20 Эпа 4:14, Мат 18:3, 1 Ко 2:6
+ 14:21 ЕшаӀ-ЯхӀу 28:11, 12.
+ 14:21 Еш 28:11-12
+ 14:22 Век 2:6
+ 14:23 Век 2:13
+ 14:25 Еш 45:14, Зак 8:23
+ 14:26 2 Ко 12:19, 2 Ко 13:10
+ 14:29 1 Я 4:1, 1 Та 5:20-21

+ 14:34 1 Ти 2:11-12, Дол 3:16, 1 Ки 3:1, Эпа 5:22, Ков 3:18

+ 14:39 1 Ко 12:31, 1 Ко 14:1
+ 14:40 Ков 2:5
+ 15:2 Гал 3:4
+ 15:3 ЕшаӀ-ЯхӀу 53:5-12.
+ 15:3 Еш 53, Лак 24:27

+ 15:4 Забур 15:8-10; Маттай 12:40; Векалийн 2:24-32.

+ 15:4 Заб 15:10, Еш 53:11

+ 15:5 а: Лака 24:34; б: Маттай 28:16, 17; Марк 16:14; Лака 24:36; Яхьъя 20:19.

+ 15:5 Лак 24:34, Лак 24:36
+ 15:7 Век 12:17, Лак 24:50, Век 1:3-4
+ 15:8 Векалийн 9:3-6.
+ 15:8 2 Ко 12:11
+ 15:9 Векалийн 8:3.
+ 15:9 Эпа 3:7-8, Век 8:3
+ 15:10 2 Ко 11:23, Ков 1:29
+ 15:12 Век 23:8, 2 Ти 2:18
+ 15:17 Рим 4:25
+ 15:18 1 Та 4:16, Довз 14:13

+ 15:20 1 Та 4:14, 2 Ти 2:8, Век 26:23, Ков 1:18, Довз 1:5

+ 15:21 Рим 5:12-18

+ 15:23 1 Та 4:16

+ 15:24 1 Ки 3:22, Рим 8:38, Эпа 1:21, Дан 7:14, Дан 7:27, Ӏаб 1:21, Зак 14:9, Лак 1:33, Довз 11:15

+ 15:25 Забур 109:1.
+ 15:25 Заб 109:1, Ӏеб 2:8
+ 15:27 Забур 8:7.
+ 15:27 Заб 8:7, Эпа 1:22
+ 15:28 Яй 14:28, Эпа 1:23, Ков 3:11
+ 15:30 2 Ко 11:26
+ 15:31 1 Та 2:19
+ 15:32 ЕшаӀ-ЯхӀу 22:13.
+ 15:32 Еш 22:13
+ 15:34 1 Ко 6:5
+ 15:35 Яхь 37:3
+ 15:36 Яй 12:24
+ 15:42 Дан 12:2, Пил 3:21, Ков 3:1
+ 15:45 Доладалар 2:7.
+ 15:45 Дол 2:7
+ 15:47 Дол 2:7, Яй 3:13, Яй 6:38
+ 15:49 Дол 5:3
+ 15:51, 52 1 Тассалникахошка 4:15-17.
+ 15:51 Пил 3:21

+ 15:52 Еш 27:13, Мат 24:31, 1 Та 4:16, Довз 11:15, 1 Та 4:15, Пил 3:21

+ 15:53 2 Ко 5:2-4
+ 15:54 ЕшаӀ-ЯхӀу 25:8.
+ 15:54 Еш 25:8
+ 15:55 ХӀушаӀ 13:14 (Грекийн).
+ 15:55 ХӀуш 13:14, 2 Ти 1:10, Ӏеб 2:14-15
+ 15:56 Рим 4:15, Рим 7:8
+ 15:57 Рим 8:37
+ 16:1 Римхошка 15:25, 26.
+ 16:1 Век 24:17, Рим 15:25-28, Гал 2:10

+ 16:2 Век 20:7, Довз 1:10, 2 Ко 8:3, 2 Ко 9:3

+ 16:3 Век 18:27, 2 Ко 3:1, Век 24:17, Рим 15:25-28

+ 16:5 Векалийн 19:21.

+ 16:5 Век 19:21, 2 Ко 1:16

+ 16:8, 9 Векалийн 19:8-10.

+ 16:8 Ара 23:16, Ара 34:22, Ӏам 23:15, Кар 16:9, Век 2:1

+ 16:10 1 Коринтхошка 4:17.

+ 16:10 Век 16:1, 1 Ко 4:17

+ 16:12 Век 18:24, Век 19:1, 1 Ко 1:12, 1 Ко 3:5, 1 Ко 4:6

+ 16:13 Мат 25:13, 2 Та 2:15
+ 16:14 1 Ко 14:1
+ 16:15 1 Коринтхошка 1:16.
+ 16:15 1 Ко 1:16
+ 16:16 Пил 2:29, 1 Та 5:12-13, 1 Ти 5:17
+ 16:19 Векалийн 18:2.
+ 16:19 Век 18:2, Рим 16:3, 2 Ти 4:19
+ 16:20 Рим 16:16

+ 16:21 Гал 6:11, Ков 4:18, 2 Та 3:17, Пхьал 1:19

+ 16:22 Рим 9:3, Гал 1:8, Довз 22:20

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CHE/CHE/Делан%20Йозанаш%202012/Делан%20Йозанаш%202012/Делан-Йозанаш__Tran.azw3

Table of Contents

- Делан Йозанаш

- 1 Коринтхошка

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16